5 Mart 2016 - Yorum Yazılmamış!

5 Başlıkta Mücevher Sanatı Tanımı

Mücevher; süsleme, form ve malzemenin oluşturduğu fonksiyonel kullanım eşyası, giyimi süsleyen, tamamlayan ve bütünleyici bir unsur olarak da tanımlanabilen değerli taş ve altın gümüş gibi elementlerden yapılan süs eşyalarının genel adıdır.

mucevher-2
Etkileyici renkler ve parlaklıklarıyla değerli taşlar, antik çağlardan bu yana insan yaşamının bir parçası olmuş güzellik, zenginlik ve güç simgesi olarak kullanılmıştır. Çoğu doğal, inorganik maddeler olan mineraller olup, inci gibi bitki ve hayvanlardan elde edilenler vardır ki; organik mücevherler olarak isimlendirilir. (Fales, M. G , 1995;19 Jewelery in America 1600-1900. England: Antique Collectors’ Club Ltd.)

mucevher

Değerli taş ve metallerden yapılan mücevher ürünler, bedenle, malzeme, form ve işlev açısından bütünleşmesi gereken ve olabildiğince rahatlık sağlayan tasarım objeleridir.Benzer kaynaklarda anlatıldığı üzere,moda faktörü mücevheri etkilemekle birlikte teknolojik, kültürel, dini,estetik, ve ekonomik gelişimi de yansıttığı ifade edilmiştir. (Boucher, F, 1997;86 A historiy of costume in the west. London: Thames & Hudson Ltd.) Mücevher tasarımı moda tasarımlarında trendler sürekli değişmekte ve birbirlerini tamamlamaktadırlar.

Mücevher Estetiği, Güzellik Anlayışı ve Sanat

Estetik değer dediğimiz olgu güzellik ile bütünleşmiştir. Kişiyi yeniliğe yönelten güzelin ne olduğu, güzel ile sanatın özdeş olduğunu düşünen anlayışın bir ürünüdür. Mücevherde estetik kavramını ortaya çıkaran öğeler: tasarım-malzeme-işçilik üçlüsüdür. Estetik kavram, mücevherin maddi değer ve ağırlığının önüne geçer. Bu yaklaşım mücevherin, tasarım gelişimi açısından büyük önem taşımaktadır. Duygu ve estetik değerler yoluyla kişiyi yeniliğe yöneltmek mümkün olabilir. Mücevherdeki güzellik kavramının, heyecanını ifade ettiği, resim ve izleyici arasında güzellik-estetik-duygu aktarımı yaşandığı vurgulanmaktadır. (Yılmaz M, 2006;59 Modernizmden Postmodernizme Sanat. Ankara. Ütopya Yaınevi)

mucevher-sanat

Mücevherde estetik değerinin belirlenmesinde malzeme, form, işçilik ve sanatsal değer baz olarak alınır. Görülüyor ki, estetik beğeni, sanat ve mücevher arasındaki iletişimin özünü oluşturur. Sanat kaygısıyla tasarlanmış mücevherler, estetik değerlere daha duyarlı bakılmasını sağlar. Günümüz ölçütlerinde, mücevherin birinci işlevi, kişiyi güzelleştirmek, kullanıcının öncelikli düşüncesi ise güzelleşmektir. Mücevherin, belirli bir kültür hakkında bilgi veren en sessiz gösterge olduğu düşünülürse, o çağın kültürel yapısını, estetik beğenisini, kişiye sunan ve yönlendiren sessiz didaktik bir yönü olduğu görülür. Toplumlar arası kültürel geçişler sonucunda tasarımlar yayılsa da hiçbir topluluk ele geçirdikleri tasarım anlayışını bire bir kullanmamış, birikimleri ile sentezleyerek, kendi estetik anlayışları doğrultusunda yeni ürünler yaratmışlardır.  Çizgiyle görselleştirmek istediğiniz mücevherin estetik olması, daha önce yapılmamış ve düşünülmemiş olması, yaratıcı fikirle yeni olması ya da mevcut olanı geliştirmesi; sanatın temel özü ile örtüşür.

Dreamcatcher rings❤️ www.hellomissapple.com #hellomissapple #accessories #jewelry #ring

Hello Miss Apple® (@hellomissapple) tarafından paylaşılan bir fotoğraf ()


Mücevher tasarımcısı olan ressamların yaşadıkları toplum özellikleri estetik kaygılarının belirginleşmesine ve farklılık göstermesine neden olmuştur. Mücevherle ilgilenen sanatçılarının yaşadığı   bölgenin coğrafyası,kültürel birikimleri, toplumsal yapıları  estetik tavrın oluşmasına etken olduğu ifade edilmektedir.(Leppert R.,2002;53 Sanatta anlamın görüntüsü imgelerin toplumsal işlevi.İstanbul.Ayrıntı Yayınları) Estetik beğeni toplumların gelişme süreçleriyle orantılı olarak farklık göstermiş,insan psikolojisinin ayrılmaz parçası olmuştur. Tablolarda görülen mücevherler, kişinin estetik değerlerini yüceltici biçimde tasarlanmıştır. Mücevher ürünlerinin sosyo-psikolojik işlevlerinden biri de kullanıcının estetik duyarlılığını geliştirme özelliğidir.

Sözsüz İletişim Aracı Mücevher

Toplumların kültürel yapıları ve gelenekleri ile paralel olarak insanların bir iletişim eğilimi içerisinde olduğu görülür. İşte bu noktada, sözsüz iletişim aracı olarak mücevherler devreye girmiştir. Estetik olgu ile modelleştirilmiş yeni yorum ve farklı malzeme arayışlarıyla bir tasarım felsefesine sahip olan mücevherler, doğru malzeme seçimi ve üretim teknikleriyle sanatsal objeler arasında yerlerini almışlardır.Sanat ve el sanatları arasındaki kopukluğun giderilmesini için tasarım eğitimi ile ilgili ilk gerçek adım 1919'da atıldığı vurgulanır. (Bourdrioud N.,2005;26 İlişkisel Estetik. İstanbul.Balgam Yayıncılık) Fonksiyon, biçim ve estetiğin sıkı ilişkisini benimseyen yeni bir anlayış ile mücevher tasarımı eğitiminin de temelini oluşturulmuştur.

Toplumlar, farklı dönemlerde endüstrileşmenin getirdiği tek düzenlik ve makine yapımı ürünlere reaksiyon göstermiştir. Bu reaksiyonlar sonucu tasarımcılar, el üretimi ile gerçekleşecek ürünleri tasarlama yoluna gitmişlerdir. Tasarımcı, yaratıcı gücü doğrultusunda sanat değerlerini içinde barındıran estetik bir mücevher obje tasarlamak istediğinde olmuştur. Kullanıcı ise psikolojisi ve statüsü doğrultusunda beklentilerini saptayıp, amacına hizmet edebilecek mücevheri kullanma yoluna gitmiştir. Günümüzde beğenilerin farklılaşması, tasarımda yeni malzemelerin hızla devreye girmesi mücevher tasarımına yeni bir boyut getirmiştir.

Değerli ve Yarı Değerli Taş

Kendini değerli kılan kriterlere sahip olan taşların tümüne verilen ortak değer adıdır. Değerli taş olarak kabul edilecek tüm mineraller mohs sertlik skalasına göre en az 7 sertlik derecesine sahip olmalıdır. Sertlik denilince taşlardan önce çizilme sertliği,sonra kesim sertliği anlaşılır.Işıltı parlaklıklarını,dolayısıyla albenilerini kaybetmemeleri için kolay çizilebilir olmamaları, doğadan nadir çıkan konumda olması gerektiği benzer kaynaklarda da belirtilmiştir. (Özpınar C.,2007;54,63 Art Deco Mücevherlerin Temsilcisi.P Dünya Sanat Dergisi) Bu kriterlere uymayan ve yinede mücevhercilikte kullanılan taşlar yarı değerli mücevher taşı olarak ifade edilirler. Doğadan çıkan her taş gerçek ve değerli taştır, yalnız özelliklerine göre kategorize edilmişlerdir. Değerli taşlar ve mücevher taşları farklı tipteki birçok mineral yataklarında bulunup, bunlardan kendilerini mücevher ve mücevher sektörüne taşıtabilirler.

yari-degerli-tas
Saydam, renksiz, renkli ve yüksek ışık yansıması yaratabilecek taşlarda faset kesim uygulanarak taşların doğal güzellikleri ortaya çıkarılır. Bunların içinde en kıymetlileri ve yoğunlukla kullanılanı elmas, yâkut, zümrüt, akuamarin, safir ve turmalindir. Bunlardan da yakut, lekesiz elmas, zümrüt en değerli minerallerdir ve elmas doğada çeşitli renklerde karşımıza çıkabilir.

Toplumlara Özgü Mücevherler

Toplumlara özgü mücevherler dendiğinde akla ilk gelen, toplumların; sosyo-kültürel, psikolojik, ekonomik ve dinsel düzlemleri doğrultusunda üretilmiş mücevherler olur.  Bu mücevherler biçimleri, malzemeleri, işçilikleri ve estetik yaklaşımlarıyla birbirlerinden ayırt edilebilmektedir. Sözsüz iletişimin anlatım dili olarak, tarihi sürecinde kendisine yüklenen sorumluluğu yerine getirmiştir.

Gümüş Türkiye Erkek Yüzüğü

Gümüş Türkiye Erkek Yüzüğü

Aynı topraklar üzerinde birbiri ardına yaşamış topluluklarda bazı mücevher özellikleri benzerlik gösterebilir. Yine de tüm bu benzerlikler birbirlerinden ayırt edilmesini engellemezler. Göçler, istilalar, ticari alışverişler mücevher formlarının, malzemelerin, tekniklerinin yayılmalarına ve sentez oluşumlarına etken olmuşlardır. Bazen, yerleşim alanı uzakta olan topluluklarda insan doğasında bulunan güdülerle aynı formun oluştuğu ya da aynı malzemenin, aynı işçilikle uygulandığı görülebilir. Bu güdüler, ırk, din, kültür gözetmeksizin insanları bazı ortak noktalarda buluşturur. Farklı yaklaşımların getirdiği tasarımlar "Toplumlara Özgü" kavramının ortaya çıkmasına neden olmuştur. Tasarımsal yaklaşım, çok önemli, ayırt edici bir özelliktir. Toplumların inanış ve gelenekselliği doğrultusunda değişim gösteren tasarım anlayışı, mücevherin kullanım alanında farklılık yarattığı gibi, anlatım dili olarak da farklılık yarattığı anlaşılmaktadır. (Bingöl F.R.I., 1999;Ancient Jewellery.Ankara.Museum of Anatolian İvilizations)

Mücevherde Çağdaş Yönelmeler

Geçmişten günümüze mücevherler, toplumların yaşam felsefeleri ve alışkanlıklarının da yüklediği anlamla, çok değişik renk, ebat ve tasarımlarla ortaya çıkmaktadır. Mücevherler şıklığın, kişiliğin, statü ve gücün bir göstergesi olarak kullanılmıştır. Mistik inançlar insan ve değerli taşlar arasında özel bir bağ yaratmıştır. Genelde mücevher malzemesi olarak çeşitli maddeler, yarı kıymetli taşlar, altın ve gümüş kullanıldı.Eski medeniyetlerden günümüze halkın yaşam biçimi, yaşadığı coğrafya ve dünya modasında esen rüzgarların da etkisiyle modern formda mücevherler de hızla piyasadaki yerlerini almışlardır. Bilim ve teknolojinin gelişmesiyle birlikte insanoğlunun evrensel süsü olan ve kullanıcı kişiyi anlatan mücevherler yarattığı vurgulanmaktadır. (Şimşek A.,2000;174,268 Siyasal Tarih Sürecinde Sanat ve İktidar.Ankara.Ümit Yayıncılık) Mücevher sanatının içinde yer alan tasarımcılarının da katkılarıyla çeşitli teknikler ve alışılmadık malzemeler kullanılarak simgesel motifler ortaya konmaktadır.

18. yüzyıldan sonra mücevher, tüm gösterişiyle giyimin ayrılmaz bir parçası oldu.
19. yüzyılda süslenme amaçlı kullanımı daha baskın olan mücevher ve aksesuar ürünler kullanıldı. Gelişen tasarım anlayışı birçok toplumlarda farklı biçimde kendisini göstermiş, eğilimler bazı akımlarla doğru orantılı olarak gelişmiştir. Bu dönemde yeni sanat anlamına gelen Art Nouveau, yeni ve eski yüzyıl arasında psikolojik köprü kuran bir sanat eğilimi anlayışı olmuştur. 19. yüzyılın sonundan günümüze kadar, aristokrasideki belirgin düşüş ve orta sınıftaki yükseliş görülür. Mücevherin kullanım amacı ve yansıttığı düşünceler değişmiş, bilinçlenme ve tasarımdaki pazar anlayışı sonucunda her kesimden oluşan   karma   bir   topluluk    oluşturmuştur.

ring-art-2

20.yy. başlarından itibaren mücevher tasarımını yönlendirme etkilerinin başında yer alan bu sanat akımının doğrultusunda ortaya çıkan mücevherler, estetik kıvrımları, asil görünümleri ve ince işçilikleriyle döneme imza atan eserler arasındadır. Tasarım açısından kişisel araştırmalara girilmiş, geçmiş mücevher tasarım kalıplarının ötesine geçilmeye başlamıştır. Bu dönem tasarımcıları mücevherlerinde gereksiz kıvrımlardan, malzeme yüklenmelerinden kaçınmışlar, ihtişamı sadelik ve estetik görünümle yansıtmayı ilke edinmişlerdir. Almanya'da Art Nouveau'nun eş anlamlısı 1900'ler de dekoratif sanatları etkileyen Jugendstill'dir. 1907 lerde Jugendstill sanat ve endüstriyi birleştirmiştir. Bu akım daha çok İngiliz tasarımcılardan esinlenmiş, form-malzeme ve işçilik bakımından benzer ürünler çıkarmışlardır. 20.yy boyunca mücevherde tasarım işlev,renk açısından çok belirgin değişimler olmuş ve önemi artmıştır.Mücevher tasarımını etkileyen diğer bir sanat akımı da stilize edilmiş Art Deco olmuştur.Savaş boyunca gelişen yeni teknolojiler ve materyallerle daha modern formlar yaratılmış ve geometrik soyut tasarımlarla Avrupa ve Amerika'da popüler olmuştu. Art Deco stil çalışmalarına örnek oluşturan önemli bir konu  da, eski  kuyumcuların  çalışmalarından  kaynaklanan "Barbarik" modadır. Barbarik stildeki tasarımlar, İslam ve yakın Doğu kalıplarından etkilenmiştir. 20. Yüzyılda hızla gelişen medya ve teknolojiyle mücevher tasarım bilgisi uluslararasında etkili biçimde yayıldığı benzer kaynaklarda anlatılmıştır. (Tessa Kostrzewa.,2000;94,117  20.yy Sanatında Ana Akımlar.P Dünya Sanat Dergisi.) Mücevher ürününün, belirli bir kültür hakkında bilgi veren en sessiz gösterge olduğu düşünülürse, mücevherin, o çağın sanatsal ve kültürel yapısını, estetik beğenisini, güzellik ideasını kişiye sunan ve onu bu konuda yönlendiren ve eğiten sessiz bir didaktik yönü olduğu görülür. Kişilerin sanatsal ve estetik değerlere daha duyarlı bakmasını sağlar.

mucevher-kolye-kadin

Sonuç olarak, mücevher tarihi, tasarım kavramı ile ortak bir geleneği paylaşmıştır. Mücevherin kulanım amacı ve mücevhere yüklenilen anlamlarda, zaman içerisinde farklılıklar gözlemlense de, bütün mücevher ürünlerinin günün koşullarına ve toplumların kültürel yapılarına göre şekillendiği görülür.Bu nedenle mücevher, toplumların özelliklerini yansıtan ve günümüze taşıyan belirleyiciler olarak karşımıza çıkar.Mücevher tarihine baktığımızda, üretilen tüm mücevherlerin, toplumların dinsel, kültürel, sosyal, ekonomik, birikimlerinden yola çıkılarak üretildiği saptanmıştır.Bu saptama sonucu, bir mücevher ürünü incelendiğinde, mücevherin üretildiği toplum hakkında pek çok bilgiye sahip olabiliriz.Toplumun dinsel inanışları, sosyo-kültürel yapısı, mimari ve sanatsal yaklaşımları ve daha bir çok özellik için, mücevher ürünlerin  belirleyiciliği ifade edilmektedir. (İperoğlu Gül.,2000;17,56-71 Rönesanstan Günümüze Batı’da Takı Kültürü Dünya Sanat Dergisi)

Leave a Reply