1 Nisan 2016 - Yorum Yazılmamış!

Bilmediğiniz Yönleriyle Türkiye’nin Moda Tarihi

Bir önceki yazımızda modanın global tarihi ve gelişimi hakkında bir içerik yayımlamıştık. Şimdi size modanın Osmanı İmparatorluğundan Türkiye'de ki gelişimini kapsayan bir içerik hazırladık!

“Anadolu’da ilkel toplumlarda giyim kültürünün ileri bir düzeyde olduğu düşünülmektedir”. Bu bilgilere kazılarda çıkan o dönemlerden kalma giyim kuşam eşyaları ve kabartmalar sayesinde ulaşılmaktadır.
“Osmanlı’da erken dönemi ayrıntılarıyla ortaya koyacak yeterli bilgiye sahip olmamakla birlikte giyim kuşam ile ilgili bilgilere minyatürlerden ve yazılı eserlerden ulaşılabilmektedir”. “Osmanlıların ilk dönemlerinde giyim bir tüketim aracı olmaktan çok uzak görünmektedir”. “Moda olayı doğu kadınını hiç etkilememekteydi. Kadınların saç biçimleri, elbise kesimleri ve kumaş cinsleri hep aynıydı”.  

osmanli-moda-tarihi
“16. yüzyılda saray mensuplarının elbiseleri sarayın hassa terzileri tarafından dikilirdi. Kıyafetler gerek kumaşlarının yüksek kalitesi, gerekse özenli işçilikleriyle halk kıyafetlerinden ayrılmaktaydı”. “Bu asırda kadınlar üçetek veya önden açık elbise, bunun içine de etek-gömlek veya iç elbise giymişlerdir. Kadınlar; belde altın, gümüş ve taşlarla yapılmış kemerler kullanmış, başa ‘hotoz’ adı verilen başlıklar takmış ve dışarıda ferace kullanılmıştır”.
“17. yüzyılda kumaş desenlerindeki çözülmeler ve kalitesindeki düşmelere rağmen ihtişamın devam ettiği görülmektedir. Osmanlı yaşamında esas değişiklik ise Sultan III. Ahmed döneminde  başlayan Batılılaşma hareketleri ve Lâle Devri ile yaşanacaktır”.

moda-tarihi-3
“Tanzimat Döneminde (1839-1871), zengin zümre kendisini diğer halk tabakalarından ayırmak için batı tarzı moda ürünlerini tüketme yoluna gitmiştir. Bu dönemde Avrupa’dan ithal edilen malların tüketimi Batı tipi yaşam biçiminin temelleri olarak benimsenmiştir”.
“17. yüzyıldan başlayarak Osmanlı sanatına giren Batı etkileri, giderek ağırlığını 19. yüzyılda da sürdürmüştür. Batılılaşma, ilk olarak askerî kıyafetlerde başlamış, daha sonra erkek giyimine ve en son olarak da kadın ve çocuk giyimine yansımıştır. 19. yüzyıl sonunda dış giyim olarak kullanılan feracelerin yerini entari ve paltodan oluşan takımların aldığı görülmektedir”. “On dokuzuncu yüzyıl boyunca Tük kadını Batı modasına adapte olmuştur”.
“Osmanlı’da saray çevresi dışında bir aristokrasinin olmayışı ve modernleşme/batılılaşma isteği devlet tarafından merkezileştirmeyi beraberinde getiren Kıyafet İnkılâbını doğurmuş; peçe, fes, şalvar gibi geçmişi çağrıştıran giyim tarzının yerine batılı ülkelerde kullanılan şapka, düşük bel, kısa etekler veya manto gibi stiller benimsenmiştir”.
“Türk toplumunda Cumhuriyet ilke ve inkılâpları ışığında Türk kadınının toplumda değişen konumuyla birlikte giyimde de köklü değişiklikler olmuştur. Türk kadınının Cumhuriyet ile birlikte değişen yaşam tarzı, Türkiye’ye farklı moda anlayışlarını beraberinde getirmiştir”.

“1930’larda ekonomik kriz, giyimde sadelik rüzgârları estirmektedir. Dönemin moda kadını olgun, ölçülü ve daha kadınsıdır. Kadın giyiminde etek boylarındaki kısalık bir daha ancak 1960’larda görülmüştür. Bacaklar birkaç yıl içinde kapanmış ancak bu kez özellikle gece elbiselerin sırtları açılmıştır. Yeni elbise modelleri, omuz, kalça ve göğüsleri kadınsı hatları ortaya çıkarmaktadır”.

cumhuriyet-balosu-moda

Cumhuriyet Balosu

“II. Dünya Savaşı Türkiye’yi önemli ölçüde etkilemiştir. 1945’de savaşın bitmesi ile yeni bir dönemde başlamıştır. Dışa açılan Türkiye batının tüketim ürünlerine daha rahat ulaşabilir olmuş ve bu da modayı etkilemiştir. Giyim Cumhuriyet’in kurulması ile birlikte geleneksel çizgisinden ayrılarak çağdaş bir görünüm almıştır”. “1940’lı yılların sonu ve 1950’li yılların başında artık moda ve giyim israf olarak görülmemeye başlamış ve herkesin giyindiği gibi giyinilmesi konusuna vurgu yapılmıştır. Modayı takip etmek toplumsallaşmanın ve medenileşmenin bir ön şartı gibi algılanmıştır.  Bu dönemde pilili etekler, ütü gerektirmeyen ‘yıka ve giy’ gömlekleri, gardıroplardaki çeşitliliği arttırmıştır”.
“Hazır giyimin, mağazacılık anlayışının yeni filizlendiği 60’lı yıllar kadınların mefruşatçıdan kumaş aldığı, dönemin kadın dergilerinden kalıplar, modeller bulup ya kendi diktiği ya da terziye sipariş ettiği dönemin son zamanlarıdır. Dönemin moda tasarımcıları diyerek söylemlerine yer verdiğimiz isimler aslında en önemli, en usta terzileridir. 1960’larda terzilik bir el sanatı olmayı sürdürmektedir”.

Bu yıllarda Dünya’da modayı etkileyen rock’n roll, hippi gibi akımlar ve Hollywood filmlerinin etkisi Türkiye’de de giysilere yansımıştır. Renkli bluzlu, kabarık etekli genç kızlar erkek arkadaşlarıyla yeni açılan kulüplere gidiyorlar, diğer bir grup ise Türkiye’nin değişen politik ortamında üniversite öğrencisi olan bu gençler, 27 Mayıs ihtilalı, 1968 öğrenci hareketleri, 1980 ihtilalına varıncaya kadar parka ve kadife pantolonları giyiyorlardı. Kadınlar ise, pantolon tercih ediyorlardı. Bu bunalımlı yıllara rağmen büyükşehirlerde moda yine Avrupa ve Amerika’yı yakından izliyordu.

turkiye-harran-moda

“1970’li yıllarda eteklerin boyu kalça hizasına kadar çıkmıştır. Bu dönemin kadın giyimi, modern ve iyi kesimli, süssüz, bir anlamda klasik bir görünüme sahiptir. Uzun manşetli gömlekleri, kalça seviyesinde geniş kemerleri, baldırlarını sarmalayan çizmeleri, çok iri gözlükleri vardır ve kadın, her dönemde olduğundan daha sık, daha çok biçim ve çeşitte pantolonlar, pantolon takımlar giymiştir”.
12 Eylül (1980) darbesinin peşi sıra yaşanan ekonomideki liberalleşme politikaları, yabancı sermayenin Türkiye pazarına girmesi, depolitizasyon gibi faktörler her kesimde tüketim olgusunu körüklemiş, pazara giren ürün profilini de etkilemiştir. Türkiye dünya markalarına diğer ülkelerle eşzamanlı olarak tanıklık etmeye başlamıştır. Bu markaları taşıyan kıyafetlerle dolaşmak bir statü sembolü olmuş, bu kıyafetler sınıf ve paraya eş değer kült objeler halini almıştır.
1980’lerde renkli ve şatafatlı giyim tarzı başlamış; tişört, sweat shirt, tayt gibi İngilizceden dilimize yerleşmiş pek çok kıyafet, saç bantları, lastik ayakkabılar ve eşofmanlar moda olmuştur. Saçlarda punk modası vardır, perma en popüler saç şeklidir. Kot pantolon üzerine giyilen Anadolu motifli yelekler, gömlekler ya da şalvarlar üzerine yazılı tişörtler giyilmektedir. Renkli desenli gömlekler, çizgili takımlar giyilmekte, bunların üzerine altın kolyeler, bilezikler, yüzükler, zenginleşen yeni kentli sınıfın kendini gösterme isteğini ortaya koymaktadır.

turkiye-moda-defile

“90’lara doğru kruvaze ceketler, beyaz yakalı çizgili gömlekler, genç şehirli profesyoneller olan Yuppie’ler arasında sosyal tırmanış ve rekabetin sembolü haline gelmiştir”. Benli (2013) 90’ların moda giyimini şöyle açıklamıştır:

1990’lı yıllarda kadınlar gömlek, ceket ve etekleri ile toplumda ilerleyişin simgesi oldular. Yine bu yıllarda medyanın modaya etkisi büyük olmuş, pop müzik patlaması, ‘imaj her şeydir’ dönemi de modayı şekillendirmeye başlamıştır. Sadelik ön plana çıkmış ve siyah renk modaya hâkim olmuştur. 1970’lerin geniş kesimli İspanyol paçaları yine moda olmuş, kot pantolonlar da hayatın her alanına girmeye başlamıştır. Tişörtlerde yeni baskı teknikleri görülmektedir.

“21. yüzyılda moda çoğulcu bir döneme girmiştir. Tek bir trend yoktur, herkes kendi trendini yaratabilir. Günümüzde, dünya çapında rahat giyim tarzlarından biri olarak kabul edilen ‘casual wear’ da bir giyim akımı haline gelmiştir. Öyle ki halkın geneline yayılan günlük kıyafetlerdeki bu rahatlık dünyaca ünlü birçok kişi tarafından sokakta da özel bir defileye giderken de tercih edilen bir trend haline gelmiştir”.

Leave a Reply