7 Mart 2016 - No Comments!

Bizans Dönemi Mücevher Sanatı

Kendini son dönemine kadar Roma İmparatorluğunun devamı olarak gören Bizans İmparatorluğu komşuları tarafından da Romalılar olarak anılmıştır. İmparatorluğa, başkenti Byzantium’un adını yakıştırarak Bizans denilmiştir. 11 Mayıs 330 tarihinde kurucularından ötürü Konstantinopolis (İstanbul) adını almış ve bu tarihle birlikte Hıristiyan Bizans uygarlığının doğduğu kabul edilmiştir. Fatih Sultan Mehmet'in Konstantinopolis'i ele geçirmesiyle (29 Mayıs 1453) şehir Osmanlı Devleti'nin başkenti olmuştur.


6.yüzyılda form, desen ve tekniklerin geliştirebilmesiyle Roma üslubundan farklı olabilmişlerdir. Konularda daha çok Hıristiyanlıkla ilgili figür, simge ve konularla Bizans’a özgü formlar belirginleşmiştir. Kiliselerdeki duvar resimlerin, minyatür ve ikonalar, arkeolojik kazılarda çıkan örnekler bize bu döneme ait mücevherler hakkında geniş bilgi verir. Erken Bizans’ta Hıristiyanlık ile ilgili konular ağırlık kazanmış, son devir Bizans döneminde ise Latin istilasının sanatçılara olan etkisiyle, doğu ve batı üslupları Bizans sanatına etki yaratmıştır. Bizans’ta mücevherlerin kullanımı Avrupa’da olduğundan daha yaygındır. Bizans dönemi mücevher üslubu İmparatorluğun ilk yıllarında Geç Roma çağının bir devamı şeklindedir. Helenistik dönem kuyumculuğundaki aşırı karmaşık tasarımların aksine Roma döneminde stampa ve savat teknikleri kullanılarak sadeliğin öne çıktığı tasarımlar görülür.

bizans-mucevher-1

İstanbul arkeoloji müzesinde olan ‘’Kırmızı Figür’’ adlı bu resimde görülen taç, tarihin her döneminde toplumsal konumun, siyasi ve ekonomik gücün simgesi olarak karşımıza çıkmaktadır. 4. Yüzyıldan 15. Yüzyıl ortalarına kadar süren ve Ortaçağın tümünü kapsayan bu imparatorluk oldukça zengin bir sanat geliştirmiştir. Bu gösterişli sanatın ortaya çıkışında Helenistik ve Roma geleneğinin önemli payı vardır.
İmparatorluğun üç kıtada farklı kültürlerle iç içe olması çeşitlilik, kültürel ve ekonomik zenginlik olarak yansımalarını sanatta gösterdiği benzer kaynaklarda ifade edilmektedir. (İndirkaş,2000;87)

bizans-mucevher-2

İmparator I. Konstantin, Konstantinopel'e Bakarken, Mozaik, Ayasofya

Bizans mücevherleri konusundaki bilgilerimiz daha çok günümüze ulaşmış kiliselerdeki duvar resimlerine, minyatürler ve ikonalara dayanmaktadır. İmparator I. Konstantin Konstantinopel'e bakarken görülen bu mozaik resim Ayasofya müzesindedir. Başında altın bir taçla ve etrafını süsleyen değerli taşlarla gücü ve sosyal statüsü belirgin olarak anlatılmaktadır. Hıristiyanlığın en yaygın simgesi olan haç dindarlığın ve başının etrafındaki hare kutsallığının simgesi olarak belirgindir. Mozaikte Hıristiyanlıkla ilgili figür, simge ve konularının işlendiği görülmektedir. Duvarda yer alan İmparatoru gösteren mozaik portre tasvir, bize dönemlerinin ve statülerinin mücevher kullanım anlayışını yansıtmaları açısından belge niteliği taşıdığı anlatılmaktadır.

bizans-mucevher-3

İmparator Jüstinyen Ravenna Sarayı, İtalya

İtalya’daki Ravenna kentinde zengin kıyafetler içindeki İmparator Iustinianus kiliseye bağışlarını getirirken tasvir eden bir panoyla bezenmiştir. Yüzlerdeki canlılık, bedenlerdeki sahnenin dinsel havasını güçlendiren ayinsellikle zıtlık oluşturur. Giysiyi omuzlarında tutmak için kullanılan fibula kırmızı renkli taş etrafı sıralı incilerle bezelidir. Başındaki değerli taş ve incilerle süslü tacı imparatorluğun simgeleridir.

Resim 4.19. Son Bizans İmparatoru XI. Konstantin Palaliologos, Bizans Mozaik, Ayasofya
Mozaikte değerli taşlarla süslü altın tacıyla resmedilmiş imparator üzerindeki mücevherli giysisiyle gücün sahibi olduğunu gösterir. İncilerle süslü giysisi dönemin saray giysilerine örnektir. Figür üzerinde görülen yoğun inci kullanımı, değerli taşlar Hindistan ve Seylan’la ticaretin yapıldığını göstermektedir. Arka fonda altın ışıltılı renkler kullanılarak kompozisyon zenginleştirilmiştir.
Bu tür duvar mozaiklerindeki mücevherlere ve kullanım alanlarına bakılınca, saray, kilise ve soylu kesimin lüks ve gösterişe olan tutkularının zamanla artmış olduğu görülür.
İmparator Justinianus (527-565) mozaik panoları verilebilecek en iyi örneklerdendir. Bu mozaik de görülen inci bezemeli yüksek taç ve iri pelerin tokalarının hiçbiri günümüze kadar ulaşamamış, büyük sarkaçlı küpelerin pek azı korunabilmiştir. Burada ki mozaik ve diğer eserleri incelediğimizde gördüğümüz mücevherler ve değerli taşlar bize Bizans’ın doğuda ne kadar zenginleştiğini anlatan belgelerdir. Resimde görülen mücevherlerin malzeme zenginliği, işçilik kalitesi estetik beğeniyi etkilemek için yapıldığını gösteriyor. Elbisesini omuz üzerinde birbirine tutturmaya yarayan fibula, organik malzeme olan inci ve mine süsleme tekniğiyle zenginleştirildiği benzer kaynaklarda ifade edilmiştir. (Köroğlu G,2007;43)

bizans-ring-1

Evlilik Yüzükleri, 4.-5. Yüzyıl

Bizans döneminde kullanılan evlilik yüzükleri üzerine evlenen çiftlerin, büyük bir haçın iki yanında ayakta betimlenen resimleri işlenmiştir. Evlilik kurumunda koruyucu olarak bulunan İsa, kiliseye bağlılığın ifadesi olarak iki figür arasındır. Gelin ve damadın başı üzerinde duran eliyle birleşmenin sembolü olarak onlara evlilik tacı giydirmektedir.
Değişik tip ve nitelikte yüzükler soyluluk ve güç simgesi olarak kullanılmış, halka üzerine tutturulan yuvarlak, kare, oval dilimli çokgen kısımlardan oluşmuştur. Yüzük kaşı üzerine tasvir edilen kutsal kişinin adı, Tanrı’dan yardım ve bağışlanma istekleri de yazılmıştır. Montür kısmında hayvan ve mitolojik figürlerin kullanıldığı anlaşılıyor. Burada görülen yüzüğün sekizgen halkasının her bir yüzeyinde dini tasvirler betimlenmiştir.(Köroğlu G,2007;42,43.Bizans’ta Gelin Takıları. P Dünya Sanat Dergisi)

bizans-mucevher-4

İmparator Aleksandros, Mozaik, Ayasofya, 10.yy

Doğu Roma İmparatoru Aleksandros’a ait (912-913) mozaik pano, kuytu bir köşede kuzey galerinin güneybatı kısmında tahrip edilmemiş şekliyle bulunmaktadır. Başında statü simgesi incili değerli taşlarla bezeli tacı ve incilerle bezenmiş giysisiyle secde eder görülmektedir. Erken Bizans üslubunda olduğu gibi, giysileri renkli değerli taşlarla süslenmiş olarak resmedilmiştir.

bizans-ring-2

II. Yannis Comnenus Bizans İmparatoru, Karısı Irene,, Mozaik, Ayasofya

12. yy. Ayasofya’da bulunan mozaik panun ortasıda Meryem Ana ve çocuk İsa görülmektedir. Bizans İmparatoru II. Comnenus (1087-1143) deri kese içerisinde altın sunmakta Macar asıllı İmparatoriçe İrene (11 Ağustos 1134 hayatı son bulmuştur) ise kiliseye bağışı simgeleyen rulo takdimiyle resmedilmişlerdir.
Resimlerdeki mozaik figürlerin soyluluğun simgesi olan taç taktıkları ve altın işlemeli kıyafetler giydikleri görülüyor. İmparatorun taht süresinin uzun olmasının simgesel anlatımı olarak taçlardan sarkan pandantifler dikkat çekmektedir. Kıyafetlerinde altın, gümüş, olağan üstü güçlere sahip olduğu ve tedavi edici özelliğinin bulunduğuna inanılan elmas, zümrüt, yakut gibi değerli taşlar kullanıldığı görülür.
Bu eserde kral ve kraliçe taçları ve dönem giysileri üzerinde değerli taşlar kullanılmış ve yoğun incilerle bezenmiş zengin ve ihtişamlı görüntü sergilemişlerdir. Motiflerle zenginleştirilmiş giysiler ve dini simge olan haç dikkat çekmek için incilerle süslenmiştir. Elbise ve taçta kullanılan inci, evliliğin ve bereketin sembolü, varlık ve sosyal statünün en üstün simgesi olarak gösterilmek istenmiş olduğu vurgulanmaktadır. İmparatorluğun, 5.-7.Yüzyıllar arasında oldukça zengin olduğu bilinmektedir.

bizans-mucevher-6

Konstantin, Mozaik, Ayasofya

Duvar mozaiklerinde Konstantin’in statüsünü anlatan ihtişamlı mücevher kullanımı, baş ve boyunda kullanılan boyunluk ve taç mücevherler güç, kimlik, estetik niteliğiyle betimlenip aynı zamanda kötülüklerden korunma ve dindarlığını göstermenin de aracı olmuştur. Çok tanrılı dinlerdeki simgeler Hıristiyanlıkla birlikte farklılıklar göstermiştir. Haç, kristogram, İsa, Meryem gibi dinsel motifler ön plana çıkmış, Pektoral haçlar ve rölikerler koruyucu olarak takılmıştır. Bizans uygarlığında yaşamı ve sanatı yönlendiren en önemli etkendir, Hıristiyanlık ve Hıristiyanlığın en yaygın simgesi olan, birbirini kesen iki doğrudan oluşan haç kilise plan tipinden, sütun başlığına, bir hanımın küpesinden mücevher kutusuna kadar eleman olarak kullanıldığı başka kaynaklarda belirtilmektedir. (Karlgen,1930;32,36)

bizans-mucevher-7

Anna Komnenos, Komnena, Mozaik, Ayasofya

Resimdeki mozaik portrede görülen Anna Komnenos, bilim insanı imparator Aleksi Komnenos’un kızıdır. İmparatoriçe tacı daha beşiğindeyken başına konulmuştur. Portrede ve dönem modasına uyumlu giysi üzerinde, takılarda, değerli ve yarı değerli taşlar kullanılmıştır. Tacında, giysi ve küpelerinde kullanılan zümrüt ve yakut gibi taşlar incilerle desteklenerek güçlü duruşu destekler. Figürde görülen renkli mücevherler, süslenmenin ve zenginliklerin göstergesi olmakla beraber kötülüklerden korunmak ve dindarlıklarını göstermek için kullanıldığı anlaşılmaktadır. (Barthes,2005;197)

bizans-mucevher-8

Kadın Figürü, Mozaik, Ayasofya

Ön planda görülen kadın figürünün başında altın üzerine incilerin işlendiği bant takı, boynunda değerli taşların olduğu kolye, kulaklarında altın zincirle sallantılı küpeler ve elbise üzerine değerli taşların işlendiği altın gerdanlık vardır. Resimdeki mücevherler incelendiğinde Bizans İmparatorluğu’nun ilk dönemlerinde kullanılan form ve tekniğin devam ettiği izlenir. Takılarından anlaşıldığı üzere sosyal statüsü yüksek bir kişinin betimlemesi hissedilir. Genelde 4. Yüzyıldan 15. Yüzyıla kadar yaygın kullanımı olan halka küpe yerine bu resimde köşeli küpeler tercih edilmiştir. Bir halka ve sarkaç bölümünden meydana gelen küpeler Sarkaç, zincir, boncuk ya da taş kakmadan oluştuğu görülür.

bizans-mucevher-9

Bizans İmparatoriçesi Zoe, Mozaik, Ayasofya

İmparatoriçe Zoe’nin ( 978-1050)  başındaki taç ve giysisi üzerinde görülen değerli taşlarla ve incilerle bezeli mücevherler sosyal statüsünün gücünü ifade eder. Taç, İmparator ve imparatoriçenin büyük bir gururla taşıdığı soyluluk ve gücü simgeleyen altın ve özel mücevherlerle süslü özel takısı olarak resmedilmiştir. Taç üzerindeki üçgen motifler bereketi simgeler. Giysi üzerindeki dairesel motifler sonsuzluğu anlatır. Giysi ve Altın üzerinde kullanılmış inci, yakut ve zümrüt taşlar ışıklılıkları ve renkleri nedeniyle resmedilmek istenmiştir. Kilise duvarlarında imparator çiftinin adak ya da bağış yaparken betimlenmiş mozaik,  fresko tekniğindeki portreleri, dönemlerin ve statülerinin altın rölyef haç, İstanbul Arkeoloji Müzeleri giyim kuşam, takı anlayışlarını bizlere ulaştıran önemli belgelerdir. 5. yüzyıl sonlarından itibaren mücevher takılarda yaygın biçimde Hıristiyan motif ve formlar görülmeye başlamıştır.

bizans-mucevher-10

Anna Radine, Fresk

Freskoda görülen figür bağışlayıcı Theodoros Lemniotesin karısı Anna Radine’dir. Hilal biçimli altın küpe takmıştır. Koyu arka fon altın renkleriyle ışıklandırılmış figürü öne çıkarmıştır. Figürün başlığına çapraz sıralamayla renkli taşlar işlenmiş olduğu görülür.

bizans-mucevher-11

Kadın Figürü

Resimdeki figürde düğün armağanı olarak verildiği bilinen incili yassı hilal formunda altın küpeler dikkat çeker.7.-8. yüzyıllarda üretilmiş olabileceği düşünülen Hilal formlu küpelerde bitki motifleri,tavus kuşu, hayat ağacı, bereket boynuzu ve amulet tasvirleri kullanılmıştır.

bizans-mucevher-12

İmparator, Mozaik, Revenna St. Niale Kilisesi, İtalya

Adriyatik denizin kuzeyinde bulunan Revenna St. Niale Kilisesinde görülen İmparator mozaiğinde 5 figür dikkati çeker. İmparatoriçenin elindeki kâseyi uzattığı yönde mücevhersiz resmedilen iki erkek figür vardır. Mücevherleriyle dikkat çeken soylu kadınların tasvirleriyle kompozisyon zenginleştirilmiştir. Ortada imparatorun sosyal statüsünü belirleyen derli taşlar ve incilerle bezeli tacı vardır. Elbisesinin omuzlarını kaplayan bölüm incilerle süslenmiş büyük renkli taşlarla işlenmiştir. Damla inciler oldukça büyüktür.  Taçtan sarkan inciler elbisenin üzerine kadar gelmektedir. Aynı örnek üzerinden, sağdaki her iki figürün kollarında incilerle süslenmiş bileklikler dikkat çektiğinden söz edilmektedir. (Köroğlu G,2000;17,28-41 Bizans Kuyumculuğu. P Dünya Sanat Dergisi.)

imparotice-mucevher

İmparatoriçe Theodora.Mozaik, San Vitale, Ravenna,İtalya

İmparatoriçenin taç, elbiselerindeki zümrüt yakut ve incilerle bezenmiş mücevherler özel bir günü işaret ediyor. Sarkaçlardaki zarif işçilik görülmektedir.  Konuklarının kollarındaki zümrüt ve incilerle süslü altın bileziklerle, başındaki değerli taşlarla tasarlanmış mücevherler kadınların güzelliğini ve sosyal statülerini göstermek, nazar ve kötülükten korumak veya doğaüstü güç katmak inancı ile kullanılmıştır. Zümrüt taşlarla ve incilerle süslenmiş bilezikleriyle düşsel bir görünüme bürünmüşlerdir. Bu mücevherler ölümden sonraki yaşamlarında götürmesi için değil, kişiyi onurlandırmak için beraberinde gömülüyordu. Evlilik için kullandıkları altın yüzükler üzerine mıhlanmış zümrüt taşlar, soyluluğun yansıması olarak görülür. Bu dönemde üretilen bilezik uçlarında genellikle hayvan motifleri kullanılmıştır. Bu döneme ait mücevher bilezik ve pazıbent tasarımlarında yılan formu kullanılmış olduğu gözlenir. (İndirkaş Z, 2000;17,86-89 p Dünya Sanat Dergisi Türk Mitolojisinde Altın Taç ve İnanç)

Leave your vote

0 points
Upvote Downvote

Total votes: 0

Upvotes: 0

Upvotes percentage: 0.000000%

Downvotes: 0

Downvotes percentage: 0.000000%

Published by: admin in Moda, Sanat

Leave a Reply

Hey there!

Forgot password?

Forgot your password?

Enter your account data and we will send you a link to reset your password.

Your password reset link appears to be invalid or expired.

Close
of

Processing files…