Takı, insanların ayak ve el bileği, bel, burun, boyun, kulak, parmak v.b. vücudun birçok yerine çıplak ya da giyecek üzerine taktıkları süs aksesuarlarının ortak adıdır.
Değerli madenler ve taşlar, insanlık tarihi boyunca kimi zaman güzellik, kimi zaman zenginliğin ve asaletin simgesi olarak işlendi, kullanıldı. Takının tarihi, günümüzden 30.000 yıl önceye, Üst Paleolitik Çağ’a kadar uzanmaktadır. Ancak uzmanlar, gerçek anlamıyla kuyumculuğun, Mezopotamya’da, Mısır’da ve Anadolu’da, M.Ö. 4. binyılın sonlarına doğru başladığını belirtmektedirler. Antik takıların karmaşık kompozisyonları, ayrıntılı ve özenli işçilikleri incelendiğinde, akla hemen bunların hangi aletlerle, hangi üstün teknik bilgiyle yapıldığı sorusu gelmektedir.

Geçen haftalarda tarihten günümüze takı türlerini blog postumuzda incelemiştik.

taki-mucevher-tarihi

Mücevher Tarihi Eskiden Kullanımı

Gerek dinsel nedenlerin, gerekse kendini beğendirme çabasının bir sonucu olarak insanın ilgisini sürekli çeken takıların ilk örnekleri taş, kemik, deniz kabukları ve fildişinden yapılırken, maden işçiliğinin başlamasıyla bunların yanı sıra tunç, gümüş, electrum ve özellikle altın takılar yoğun bir biçimde kullanılmaya başlanmıştır.

Takılar en çok kadınlar tarafından kullanılsa da, zaman içerisinde erkekler de takıyı benimsemiş ve onların da hayatlarının önemli bir parçası haline gelmiştir. Önceleri din, tılsım, büyü, uğur gibi kavramların etkisiyle başlayan takı takma, dönem dönem bu anlamlarının yanı sıra, ölü hediyesi, tanrılara sunu, imtiyaz göstergesi, zenginlik ifadesi, hediye ve nihayet güzel görünmek gibi amaçları da kapsamıştır.
Takılarda zamanla altın, gümüş gibi değerli madenler ile değerli ve yarı değerli taşlar kullanılmaya başlamış, değeri ve işçiliği yüksek mücevherler ortaya çıkmıştır.
Mücevher, elmas, inci, yakut, zümrüt, türkuaz, mercan, opal gibi değerli ve yarı değerli taşlar ile altın, gümüş gibi değerli madenlerle yapılan, yüksek işçiliğe sahip takıların ortak adıdır.
Türk altın mücevherat üretim geleneği çok eskilere dayanmaktadır. Anadolu'da yaşamış olan tüm uygarlıklar dini ve estetik amaçlı olmak üzere pek çok mücevher yaratmıştır. Anadolu'da hüküm sürmüş olan Hititler, Urartular, Frigyalılar, İyonyalılar, Lidyalılar, Romalılar, Bizanslılar, Selçuklular ve Osmanlılar, hepsi kendi takı ve mücevher stillerini geliştirmiştir.
Anadolu zengin maden yataklarına sahip bir coğrafyadır. Ayrıca ilk çağlardan itibaren bu bölgede yaşamış uygarlıkların etkisiyle zengin bir kültür mirasına sahiptir. 21. yüzyılda Türkiye zengin maden ve kültür mirasına sahip Anadolu topraklarında varlığını sürdürmektedir.
21. yüzyılda değerli taş ve maden fiyatlarının hızla yükselmesiyle birlikte, altın cevherinin işlenmesi teknolojisindeki yeni gelişmelerin de etkisiyle 1970’li yıllardan itibaren dünya değerli taş madenciliği hızla büyümüştür. Dünya altın üretimi, son 25 yılda yaklaşık olarak ikiye katlanmıştır. Bu gelişmeler sonucunda, bilinen altın cevherleri işletmeye alınırken, yeni altın ve değerli taş madenlerinin bulunması için de bütün dünyada yoğun bir arama ve yatırım dönemi başlamıştır.

Hindistan Takı Kültürü

Hindistan Takı Kültürü

Dünya altın madeni talebinde Hindistan, ABD, Suudi Arabistan ve Çin ile birlikte Türkiye ilk sıraları paylaşmaktadır. Türkiye, dünya altın mücevher üretimi sıralamasında yer almadığı halde, dünya altın talebinde beşinci sırada bulunmaktadır.
Ülkemizde gerek altın piyasasının liberalizasyonu, gerekse turizmin gelişmesi ile mücevher sektörünün önemi de artmıştır. Belki altın sektöründeki liberalleşme en çok mücevherat sektöründe önemli atılımların yapılmasına neden olmuştur. Kuşkusuz turizm sektöründeki gelişmeler gibi birtakım yan faktörler bu sektörün gelişmesinde etkilidir.
İstanbul Değerli Maden ve Mücevherat İhracatçıları Birliği verilerine göre; sektördeki binlerce atölyenin yanı sıra, 500 civarında büyük, küçük ve orta ölçekli firma mevcuttur. Modern teknoloji kullanan, 200 – 1500 arasında çalışanı olan 50 kadar büyük firma bulunmaktadır.
Sektör Türk imalat sektörlerinin en büyükleri arasında yer almakta ve yaklaşık 250 bin kişi istihdam etmektedir. Altın mücevherat üretim merkezi İstanbul olmakla beraber, Ankara ve İzmir'de de oldukça önemli miktarlarda üretim yapılmaktadır. Doğu ve Güney Doğu Anadolu'daki bazı illerde de üretim mevcuttur.
Mücevheri süslenme amacıyla alan, bir itibar aracı olarak gören, tasarım zevkini ön planda tutan tüketiciler markalı ürünlere yönelmeye başlamıştır. Bu da özgün tasarıma sahip markalı mücevher kullanımı konusunda önemli bir potansiyel yaratmıştır.

Bir sanat eserinin, yapının veya teknik ürünün zihinde biçimlendirilmesi, ilk taslağı, dizaynı olarak tanımlanır.http://tdkterim.gov.tr/bts/kategori/

Tasarım, uygulamanın yapısını, biçimini ya da çizimini ortaya çıkaran bir çalışmayı içerir. Tasarım, aynı zamanda, konunun duygusal ölçüsünü ve düşünsel uygulama düzenini sağlar.

Tasarım ve markalaşma üzerine yatırım yapılması, uluslararası takı piyasalarındaki fiyatlarla rekabet etmek yerine, Türk mücevherat sektörünün geleceği açısından da yararlı görülmektedir. Özgün tasarımdaki takıların katma değerleri artmakta olup, bunların maden değeri ile satış değeri arasındaki fark on hatta yirmi kat olabilmektedir
Hayal gücünün etkili olduğu tasarımda uluslararası başarının devamlılığı için sürekli araştırma, eğitim, yurt dışındaki yayınların ve yeniliklerin takip edilmesi, uluslararası fuar ve sergilere katılım ve müzelerin gezilmesi gibi faaliyetlerin yürütülmesi sektör çalışanlarına büyük katkılar sağlayacaktır. Sektörün ilerlemesi ve dünya pazarında önemli bir yere sahip olabilmesi için tasarım konusu önemlidir.
Türkiye’nin Dünya’da değerli maden talebi karşılamada 5. sırada olmasına rağmen mücevher ihracatında herhangi bir sırada bulunmamasının nedenleri arasında tasarım eğitiminin eksikliği aşikadır.

Tanımlar

Ajur Nedir?

Madeni eserlerde kesici ya da delici aletlerle, delikli süsleme yapma sanatıdır.

Aksesuar Nedir?

Takı anlamına gelmektedir. Küpe, yüzük, bilezik, yaka iğnesi ve benzeri kıyafet tamamlayıcısı. Kıyafet tamamlayıcısı olarak algılanmasına rağmen ev dekorasyonu ve diğer eşya bütünlemelerinde de aksesuar kullanılmaktadır.

Amulet Nedir?

Nazarlık veya muska amacı taşıyan takı.

Değerli Taş Nedir?

Mevcudu az, görünüşü güzeli sertliği oldukça fazla olan mineral ve kristallerin ortak adıdır. Değerli taşlar, değerli ve yarı değerli taşlar olarak sınıflandırılırlar. Taşların değerleri doğadaki mevcutları ve sertliklerine göre değerlendirilir.

Fibula Nedir?

Tunç Çağı’ndan başlayarak Romalılar’ın son dönemlerine kadar kullanılan madeni çengelli iğne ve broş formu. Frig’ler fibulalarında takı sanatının doruğuna ulaşmışlardır.

 

Kameo Nedir?

Yüzüklerde ve madalyonlarda kullanılan taş oymacılığı. Oyulan motif kabartma halindedir. Kameo yapımında bantlı taşlar tercih edilmiştir (Meriçboyu, 2001, s.246).

Kuyum Nedir?

1. Değerli madenler ve taşlardan çeşitli teknikler kullanarak, yapılmış sanat değeri yüksek takıların ortak adıdır.
2. Değerli madenlerin bir potada eritilip dökülmesi ve işlenmesi olayıdır.

Mıhlama Nedir?

Çivileme, çakma, yerleştirme. Değerine göre, kıymetli ya da yarı değerli taş v.b. nesnelerin madenler üzerine yuva yapılarak ya da yuva açılarak yerleştirilmesi işlemidir.

Mineral Nedir?

Yer kabuğunda bulunan bir cisimdir. Doğada birçok mineral kendi bileşenleri ile birlikte bulunur. Ancak çeşitli kimyasal ve fiziksel işlemlerden sonra saflaşır. Altın, gümüş, bakır ve benzeri elementler çoğunlukla bu yöntemle elde edilirler (Kuşoğlu, 2006, s.158).

Montür Nedir?

Takılarda değerli taşların yerleştirilip sabitlendiği yuva (kafes), tırnak gibi bölümler. Taşlı takının metal bölümüne denir.

Mücevher Nedir?

muceher-nedir

Elmas, inci, yakut, zümrüt, türkuaz, mercan, opal gibi değerli ve yarı değerli taşlar ile altın, gümüş gibi değerli madenlerle yapılan, yüksek işçiliğe sahip takıların ortak adıdır.

Takı Nedir?

İnsanların ayak bileği, bel, bilek, burun, boyun, kulak, parmak gibi vücutlarının çeşitli bölgelerine çıplak ya da giyecek üzerine taktıkları değerli maden ve taşlardan yapılmış aksesuarlardır. Takının tarihi insanlığın tarihi kadar eskidir ve onunla yaşıttır.

Takı ve kuyumluculuk sanatı hakkında bilmedikleriniz içeriğimizi daha önce yayımlamıştık. Detaylı bilgi için bu içeriği okuyabilirsiniz. Ayrıca bir diğer blog post'umuzda takı yapımında kullanılan maddeleri sizler için araştırıp yazmıştık. Bu içeriğe de buradan ulaşabilirsiniz.

 

Tasarım Nedir?

Tasarım bir sorunun çözümü için geliştirilmiş plan ya da fikirdir.
Sanatsal değer taşıyan bir ürün ortaya koymak amacıyla düşünsel anlamda zihinde canlanması ve ürün gerçekleştirilmesi aşamasını içeren çalışmaların tümüne denir.

Tasarım Eğitimi Nedir?

Sanatın tüm alanlarında özgün, yaratıcı yapıtlar ortaya koyabilmek, gerekli proje, çizim vb. yapabilmek, tasar öğelerini, yöntemlerini ilkelerini, kaynaklarını, araç, gereç ve tekniklerini bilmek kullanabilmek için bu konuda alınan eğitime denir.

Yaldız Nedir?

Kimyalı yöntemle eşyaları değerli madenlerle kaplama işlemidir. Yaldız kaplamaların ömürleri kısadır.

Yarı Değerli Taş Nedir?

Değerli taşlara oranla doğada daha fazla bulunan saflık oranı daha düşük aksesuar ve takı yapımında kullanılan taşlara verilen isimdir.
Ziynet: İnsanların güzel görünmek gayesi ile giyeceklerine ya da vücutlarının herhangi bir bölgesine taktıkları değerli maden ve taşlardan yapılmış süs eşyalarına verilen isimdir.