20 Eylül 2018 - No Comments!

Elektronik Ticaret Nedir? Tanımı, Tarihsel Gelişimi, Kapsamı ve Araçları (Rehber)

18. yy’in ortalarından itibaren sanayi devrimi, makinelerin kullanımı ile ekonominin tarımsal niteliğini, emek ve sermayenin ekonomik kaynak haline geldiği sanayi ekonomisi düzenine doğru değiştirmiştir. 1980 yılından sonra bilgi ve iletişim alanında hız kazanan gelişmelerle birlikte Sanayi Devrimi’nin mal üretimine dayanan ekonomisinin değişmesiyle, klasik sanayiciliğin temel özellikleri ortadan kaybolmaya başlamış ve ekonomik büyümenin temel unsurları olan emek ve sermayenin yerini bilgi ve teknoloji almıştır. Bilgi stokunun sürekli arttığı bu dönüşüm bilgi ekonomisi olarak ifade edilir. Bu ekonomide rekabet ancak teknoloji ve yeniliklere yatırım yapmaya bağlıdır. Yeni ekonomik düzen bilgisayar yazılımı üretimi, İnternet temelli işler ve ilk iki piyasayı desteklemek için tasarlanmış iletişim hizmetleri ve cihazlarına karşılık gelen üç endüstriye dayanmaktadır (Durgun ve Arslan, 2013). Kuralsızlaşan, sınırların ve merkezlerin belirsizleştiği bir ekonomik yapı olan bilgi ekonomisi tarım ve sanayi üretimini ortadan kaldırmamış, desteklediği küreselleşme süreciyle birlikte bu faaliyetlerin küresel anlamda karşılaştırmalı ve dinamik avantajlar çerçevesinde coğrafi değişimini sağlamıştır. Bu ekonomide üretim ve dağıtım süreçleri standart ürünlerin kitle üretiminden ziyade tüketicilerin de üretim sürecinin bir parçası haline getirilmeye çalışıldığı, firmalar arası işbirliklerinin öne çıktığı ve teknolojinin üretim sürecine uygulandığı esnek bir yapıya dönüşmüştür (Yavaş, 2014).

kredi-karti-tutan-adam-ve-pc

Bilgi ve iletişim teknolojilerinde yaşanan gelişmeler ve bilginin üretim unsurlarına ek bir unsur olarak kabul edilmesi bilgiye dayalı ekonomiye geçişe zemin hazırlamış ve bu ekonomiyle etkileşim içinde bulunan küreselleşme olgusunu güçlendirmiştir. Nitekim bilgi ve iletişim teknolojileri ve buna bağlı olarak üretilen bilgi miktarının artışı ülkeler arasındaki yapay sınırları ortadan kaldırmış ve birey ve toplumları bilimsel, ekonomik, teknolojik, siyasi, kültürel ve sosyolojik açılardan etkilemiş ve yeni bir toplum biçiminin ortaya çıkmasına neden olmuştur (Yılmaz, 2013).
Yeni üretim ve yönetim biçimiyle kendini ortaya koyan bilgi ekonomisi devrimi, Dünya ekonomisini yeniden şekillendiren değişim süreçlerinden oluşan küreselleşme devrimi ve bu iki devrimin temelinde yatan teknoloji veya bilişim teknolojileri devrimi üzerine inşa edilerek oluşan bilgi toplumu keskinleşen bazı özelliklere sahip olmuştur ve bunlar şu şekilde sınıflandırılabilir; (Akın, 2007: 5, 6)

Ekonomik yapıdaki dönüşüm: Bilgi toplumunda mal üretiminden hizmet ekonomisine doğru bir yöneliş vardır; sanayi sonrası toplumda eğitim, sağlık, sosyal hizmetler gibi bireye yönelik hizmetlerle bilgisayar, sistem analizi, arge gibi mesleki hizmetler yoğunluk kazanmıştır.
Yükselen yeni sınıf: Yeni toplumda bireylerin iş yerleri ve yaptıkları işlerin türleri değişmiş, mesleki sınıf artmış ve çalışanların oranı yeni gelişen meslekler lehine kayma göstermiştir. Toplumdaki güç ve saygınlık bilgiyi kontrol eden ve yöneten bilim insanları, mühendisler, teknisyenler ve öğretmenler sınıfına geçmiştir.
Bilginin artan rolü: Yeni toplum bilgiye odaklanmakta ve bilgi aynı zamanda toplumun yeni eksenini oluşturmaktadır. Bilgi stratejik bir kaynak olarak kabul edilir.
Bilgi ve iletişim teknolojileri: Daha yetenekli iş gücüne gereksinim doğurmaktadır.
Günümüzde şirketlerin rakipleri sadece bulundukları ülkelerde ya da bölgelerde kendi sektörlerinde faaliyet gösteren şirketler değildir. Küreselleşmeyle ve bilgi ve iletişim teknolojilerinin sunduğu imkânlarla birlikte tüm dünyadaki firmalar birbirine rakip konuma gelmişlerdir. Dolayısıyla şirketlerin yaşamlarını sürdürebilmek için pazarda hızlı rekabet etmeleri ve taleplere karşılık verecek esneklikte olmaları önem arz etmektedir. Küreselleşme tedarik, üretim ve pazarlama yöntemleri farklı olan ve uluslararası arenada etkinlik gösteren şirketleri ortaya çıkarmıştır. Bu şirketler pozitif ekonomik girdiler elde edebilmek, küreselleşmenin sunduğu fırsatlardan yararlanabilmek ve beraberinde getirdiği ağır rekabet koşullarıyla mücadele edebilmek amacıyla bilgi tabanlı yeni örgütsel yapılar oluşturmak zorunda kalmışlardır. Geleneksel ekonomide makinelere sahip olmak önemliyken bugün artık bilgiye sahip olmak belirleyicidir (Yılmaz, 2013). Dünya ekonomisinin küreselleşmesi ve dönüşümü teknolojik değişimlerle mümkün olabilmiştir. Yeni teknoloji; üreticilerin neyi, nasıl ve daha da önemlisi nerede üretmeleri gerektiği üzerine tamamen farklı bakış açıları getirmiş ve işletme stratejisi ve örgüt yapısını da etkileyerek ekonomi kavramına olan geleneksel bakış açılarını değiştirmiştir. Mikro elektronik, bilgisayar, telekomünikasyon, yapay malzemeler, robotik ve biyoteknoloji alanlarındaki ilerleme ve gelişmelerin yol açtığı üçüncü endüstriyel devrim bilgi temelli ekonominin ortaya çıkmasını sağlamıştır (Adams, 2006: 22).

bilgisayar-ve-telefondan-internet-kullanimi

Bilgiyi ve yeniliği temel alan bu yeni ekonominin özellikleri şu şekilde sıralanabilir;
(Oğuztürk ve Alparslan, 2011)

  • Yeni ekonomi bilgi ekonomisidir: Yeni ekonomide bilgi hem nitelik hem de nicelik olarak daha önceki dönemlerde kullanılan girdilerden daha önemli hale gelmiştir. Bilgi ekonomisinde kuruluşların en önemli kaynakları beyin gücüdür. Bilgi, emek ve sermayenin yerini alarak yegâne üretim faktörü haline gelmektedir.
  • Yeni ekonomi dijital bir ekonomidir: Büyük miktarlardaki bilgi son derece hızlı, ucuz ve güvenilir bir şekilde alıcılarına ulaşmaktadır. Bilgi ağları ve bilginin dijitalleşmesi bilginin ticarete konu olması sürecini hızlandırmaktadır.
  • Yeni ekonomide sanallaşmanın öneminin artmıştır: Yeni ekonomide bilginin analogdan dijitale dönüşmesi, fiziki varlıkların sanal hale gelmesine olanak vermektedir. Zaman içinde söz konusu sanallaşma kurumların türlerini ve aralarındaki ilişkileri, dolayısıyla ekonomik faaliyetleri değiştirmeye başlamıştır.
  • Yeni ekonomide mekâna dayalı ekonomi niteliği azalmıştır: Yeni ekonomide mekâna dayalı nitelikler azalmaktadır; zaman ve mekân bilgi piyasalarını mal piyasaları kadar kısıtlamayacağından, ağ bağlantıları sonucunda yapılacak yüksek sabit maliyetli bilgi yatırımları çok daha düşük maliyetlerle piyasaya sunabilecekleridir.
  • Yeni ekonomi bir ağ ekonomisidir: Üretim ve rekabet ağlar üzerinde yaşanmaktadır ve bilişim teknolojileri sayesinde internet ve benzeri iletişim ağları üzerinden elektronik ticaret yapabilmek mümkündür (Castells, 2000: 77,78).
  •  Yeni ekonomide bilgi malları ortaya çıkmıştır: Yeni ekonomide fiziki varlığı olmayan yazılım ve biyoteknoloji ürünleri gibi bilgi yoğun mallar ortaya çıkmaktadır. Herhangi bir malın içindeki bilgi yoğunluğu arttıkça bu malın marjinal maliyeti sıfıra yaklaşmakta, tüketimde rekabet ortadan kalkmakta ve kamusal mallarla aynı nitelikleri taşır hale gelmektedir.
  • Yeni ekonomide aracılar azalmıştır: Yeni ekonomide dijital iletişim ağları nedeniyle üretici ve tüketici arasındaki aracılar büyük ölçüde ortadan kalkmaktadır. Yeni teknolojiler sınır ötesi faaliyetlerin gelişmesine yol açmış ve aracıları ortadan kaldırmıştır. Aracıların ortadan kalkması maliyetlerin azalması tüketici lehine sonuçlar doğurmaktadır.
  • Yeni ekonomide hakim sektör değişmiştir: Sanayi ekonomisinde otomotiv ve petrol iki anahtar sektör iken yeni ekonomide anahtar sektör rolünü bilgisayar, iletişim ve eğlence sanayilerinin bütünleşmesiyle oluşan yeni medya sektörü üstlenmektedir. Bu bütünleşme tüm sektörlerin temeli haline gelmiştir.
  • Yeni ekonomi yenilik bazlı bir ekonomidir: Yenilik temeline dayalı yeni ekonominin ilkesi kendi ürününün modasını kendin geçir felsefesine dayanır. Yeni ve başarılı bir ürün geliştirilmiş ve piyasaya sürülmüşse bir sonraki hedef bu ürünün daha ileri bir sürümünü üretip ortaya çıkarmak ve ilk ürünün modasını geçirmektir.
  •  Yeni ekonomi hız ekonomisidir: Bugünün işletmesinde, müşteri siparişleri elektronik yoldan alınmakta ve eş zamanlı olarak işlenmekte, ilgili fatura ve belgeler elektronik olarak yollanmakta ve veri tabanları sürekli güncellenmektedir.
  • Yeni ekonomi küresel bir ekonomidir: Ekonomik duvarların önemli ölçüde ortadan kalktığı dinamik yeni ve değişken bir çevre ortaya çıkmıştır. İnternet ve dijital ortamdaki bilgi anahtar role sahip olduğu için, bireyler örgütler ulusal bölgesel veya yerel alanda faaliyet göstermekten ziyade bağımsız olarak tek bir ekonominin parçası haline gelmişlerdir (Barışık ve Yirmibeşçik, 2006). Üretim, tüketim ve dolaşımın temel bileşenlerini (para, emek, ham madde, yönetim, enformasyon, teknoloji ve pazar ) küresel ölçekte örgütlemiştir.klavyede-e-ticaret-butonu

Bilgi ve iletişim teknolojilerinin ve buna bağlı olarak İnternetin, ekonomik ve ticari etkinliklerde yoğun olarak kullanılmasının, e-ticaret ve e-iş gibi internet tabanlı ticari girişimlerin ortaya çıkmasına, küresel tüketicilerin daha kolay ve hızlı ürün satın alabilmesine ve işletmelerin de dünyanın her yerine ürün satabilmesine ve her yerinden hammadde alabilmesine imkân tanıyan küreselleşmenin bir sonucu olarak etkinliklerini sürdürmelerine neden olduğu görülmektedir. Özellikle İnternet ve ağ temelli teknolojiler, elektronik ticaretin gelişmesi ve dünyanın küresel bir pazar haline gelmesini hızlandıran en önemli unsurlardır. Gelişen üretim ve tedarik ortamları ile Japonya’dan alınan ürün beş gün sonra Türkiye’ye ulaşabilmektedir.
Bu gelişmelerin sonucu olarak, insanlar dünyanın her yerinden ve her an İnternet üzerinden (e-ticaret yoluyla) ürünler satın alabilmektedir (Saruhan ve Yıldız, 2013: 69,70).

Elektronik Ticaret

18. yy’in ortalarından itibaren sanayi devrimi, makinelerin kullanımı ile ekonominin tarımsal niteliğini, emek ve sermayenin ekonomik kaynak haline geldiği sanayi ekonomisi düzenine doğru değiştirmiştir. 1980 yılından sonra bilgi ve iletişim alanında hız kazanan gelişmelerle birlikte Sanayi Devrimi’nin mal üretimine dayanan ekonomisinin değişmesiyle, klasik sanayiciliğin temel özellikleri ortadan kaybolmaya başlamış ve ekonomik büyümenin temel unsurları olan emek ve sermayenin yerini bilgi ve teknoloji almıştır. Bilgi stokunun sürekli arttığı bu dönüşüm bilgi ekonomisi olarak ifade edilir. Bu ekonomide rekabet ancak teknoloji ve yeniliklere yatırım yapmaya bağlıdır. Yeni ekonomik düzen bilgisayar yazılımı üretimi, İnternet temelli işler ve ilk iki piyasayı desteklemek için tasarlanmış iletişim hizmetleri ve cihazlarına karşılık gelen üç endüstriye dayanmaktadır (Durgun ve Arslan, 2013). Kuralsızlaşan, sınırların ve merkezlerin belirsizleştiği bir ekonomik yapı olan bilgi ekonomisi tarım ve sanayi üretimini ortadan kaldırmamış, desteklediği küreselleşme süreciyle birlikte bu faaliyetlerin küresel anlamda karşılaştırmalı ve dinamik avantajlar çerçevesinde coğrafi değişimini sağlamıştır. Bu ekonomide üretim ve dağıtım süreçleri standart ürünlerin kitle üretiminden ziyade tüketicilerin de üretim sürecinin bir parçası haline getirilmeye çalışıldığı, firmalar arası işbirliklerinin öne çıktığı ve teknolojinin üretim sürecine uygulandığı esnek bir yapıya dönüşmüştür (Yavaş, 2014).
Bilgi ve iletişim teknolojilerinde yaşanan gelişmeler ve bilginin üretim unsurlarına ek bir unsur olarak kabul edilmesi bilgiye dayalı ekonomiye geçişe zemin hazırlamış ve bu ekonomiyle etkileşim içinde bulunan küreselleşme olgusunu güçlendirmiştir. Nitekim bilgi ve iletişim teknolojileri ve buna bağlı olarak üretilen bilgi miktarının artışı ülkeler arasındaki yapay sınırları ortadan kaldırmış ve birey ve toplumları bilimsel, ekonomik, teknolojik, siyasi, kültürel ve sosyolojik açılardan etkilemiş ve yeni bir toplum biçiminin ortaya çıkmasına neden olmuştur (Yılmaz, 2013).
Yeni üretim ve yönetim biçimiyle kendini ortaya koyan bilgi ekonomisi devrimi, Dünya ekonomisini yeniden şekillendiren değişim süreçlerinden oluşan küreselleşme devrimi ve bu iki devrimin temelinde yatan teknoloji veya bilişim teknolojileri devrimi üzerine inşa edilerek oluşan bilgi toplumu keskinleşen bazı özelliklere sahip olmuştur ve bunlar şu şekilde sınıflandırılabilir; (Akın, 2007: 5, 6)

telefondan-hisse-alan-birey

  • Ekonomik yapıdaki dönüşüm: Bilgi toplumunda mal üretiminden hizmet ekonomisine doğru bir yöneliş vardır; sanayi sonrası toplumda eğitim, sağlık, sosyal hizmetler gibi bireye yönelik hizmetlerle bilgisayar, sistem analizi, arge gibi mesleki hizmetler yoğunluk kazanmıştır.
  • Yükselen yeni sınıf: Yeni toplumda bireylerin iş yerleri ve yaptıkları işlerin türleri değişmiş, mesleki sınıf artmış ve çalışanların oranı yeni gelişen meslekler lehine kayma göstermiştir. Toplumdaki güç ve saygınlık bilgiyi kontrol eden ve yöneten bilim insanları, mühendisler, teknisyenler ve öğretmenler sınıfına geçmiştir.
  • Bilginin artan rolü: Yeni toplum bilgiye odaklanmakta ve bilgi aynı zamanda toplumun yeni eksenini oluşturmaktadır. Bilgi stratejik bir kaynak olarak kabul edilir.
  • Bilgi ve iletişim teknolojileri: Daha yetenekli iş gücüne gereksinim doğurmaktadır.

Günümüzde şirketlerin rakipleri sadece bulundukları ülkelerde ya da bölgelerde kendi sektörlerinde faaliyet gösteren şirketler değildir. Küreselleşmeyle ve bilgi ve iletişim teknolojilerinin sunduğu imkânlarla birlikte tüm dünyadaki firmalar birbirine rakip konuma gelmişlerdir. Dolayısıyla şirketlerin yaşamlarını sürdürebilmek için pazarda hızlı rekabet etmeleri ve taleplere karşılık verecek esneklikte olmaları önem arz etmektedir. Küreselleşme tedarik, üretim ve pazarlama yöntemleri farklı olan ve uluslararası arenada etkinlik gösteren şirketleri ortaya çıkarmıştır. Bu şirketler pozitif ekonomik girdiler elde edebilmek, küreselleşmenin sunduğu fırsatlardan yararlanabilmek ve beraberinde getirdiği ağır rekabet koşullarıyla mücadele edebilmek amacıyla bilgi tabanlı yeni örgütsel yapılar oluşturmak zorunda kalmışlardır. Geleneksel ekonomide makinelere sahip olmak önemliyken bugün artık bilgiye sahip olmak belirleyicidir (Yılmaz, 2013). Dünya ekonomisinin küreselleşmesi ve dönüşümü teknolojik değişimlerle mümkün olabilmiştir. Yeni teknoloji; üreticilerin neyi, nasıl ve daha da önemlisi nerede üretmeleri gerektiği üzerine tamamen farklı bakış açıları getirmiş ve işletme stratejisi ve örgüt yapısını da etkileyerek ekonomi kavramına olan geleneksel bakış açılarını değiştirmiştir. Mikro elektronik, bilgisayar, telekomünikasyon, yapay malzemeler,robotik ve biyoteknoloji alanlarındaki ilerleme ve gelişmelerin yol açtığı üçüncü endüstriyel devrim bilgi temelli ekonominin ortaya çıkmasını sağlamıştır (Adams, 2006: 22).
Bilgiyi ve yeniliği temel alan bu yeni ekonominin özellikleri şu şekilde sıralanabilir; (Oğuztürk ve Alparslan, 2011)

  •  Yeni ekonomi bilgi ekonomisidir: Yeni ekonomide bilgi hem nitelik hem de
    nicelik olarak daha önceki dönemlerde kullanılan girdilerden daha önemli
    hale gelmiştir. Bilgi ekonomisinde kuruluşların en önemli kaynakları beyin
    gücüdür. Bilgi, emek ve sermayenin yerini alarak yegâne üretim faktörü
    haline gelmektedir.
  •  Yeni ekonomi dijital bir ekonomidir: Büyük miktarlardaki bilgi son derece
    hızlı, ucuz ve güvenilir bir şekilde alıcılarına ulaşmaktadır. Bilgi ağları ve
    bilginin dijitalleşmesi bilginin ticarete konu olması sürecini hızlandırmaktadır.
  •  Yeni ekonomide sanallaşmanın öneminin artmıştır: Yeni ekonomide
    bilginin analogdan dijitale dönüşmesi, fiziki varlıkların sanal hale gelmesine
    olanak vermektedir. Zaman içinde söz konusu sanallaşma kurumların
    türlerini ve aralarındaki ilişkileri, dolayısıyla ekonomik faaliyetleri
    değiştirmeye başlamıştır.
  • Yeni ekonomide mekâna dayalı ekonomi niteliği azalmıştır: Yeni
    ekonomide mekâna dayalı nitelikler azalmaktadır; zaman ve mekân bilgi
    piyasalarını mal piyasaları kadar kısıtlamayacağından, ağ bağlantıları
    sonucunda yapılacak yüksek sabit maliyetli bilgi yatırımları çok daha düşük
    maliyetlerle piyasaya sunabilecekleridir.
  • Yeni ekonomi bir ağ ekonomisidir: Üretim ve rekabet ağlar üzerinde
    yaşanmaktadır ve bilişim teknolojileri sayesinde internet ve benzeri iletişim
    ağları üzerinden elektronik ticaret yapabilmek mümkündür (Castells, 2000:
    77,78).
  • Yeni ekonomide bilgi malları ortaya çıkmıştır: Yeni ekonomide fiziki varlığı
    olmayan yazılım ve biyoteknoloji ürünleri gibi bilgi yoğun mallar ortaya
    çıkmaktadır. Herhangi bir malın içindeki bilgi yoğunluğu arttıkça bu malın
    marjinal maliyeti sıfıra yaklaşmakta, tüketimde rekabet ortadan kalkmakta ve
    kamusal mallarla aynı nitelikleri taşır hale gelmektedir.
  • Yeni ekonomide aracılar azalmıştır: Yeni ekonomide dijital iletişim ağları
    nedeniyle üretici ve tüketici arasındaki aracılar büyük ölçüde ortadan
    kalkmaktadır. Yeni teknolojiler sınır ötesi faaliyetlerin gelişmesine yol açmış
    ve aracıları ortadan kaldırmıştır. Aracıların ortadan kalkması maliyetlerin
    azalması tüketici lehine sonuçlar doğurmaktadır.
  • Yeni ekonomide hakim sektör değişmiştir: Sanayi ekonomisinde otomotiv
    ve petrol iki anahtar sektör iken yeni ekonomide anahtar sektör rolünü
    bilgisayar, iletişim ve eğlence sanayilerinin bütünleşmesiyle oluşan yeni
    medya sektörü üstlenmektedir. Bu bütünleşme tüm sektörlerin temeli haline
    gelmiştir.
  • Yeni ekonomi yenilik bazlı bir ekonomidir: Yenilik temeline dayalı yeni
    ekonominin ilkesi kendi ürününün modasını kendin geçir felsefesine dayanır.
    Yeni ve başarılı bir ürün geliştirilmiş ve piyasaya sürülmüşse bir sonraki hedef
    bu ürünün daha ileri bir sürümünü üretip ortaya çıkarmak ve ilk ürünün
    modasını geçirmektir.
  • Yeni ekonomi hız ekonomisidir: Bugünün işletmesinde, müşteri siparişleri
    elektronik yoldan alınmakta ve eş zamanlı olarak işlenmekte, ilgili fatura ve
    belgeler elektronik olarak yollanmakta ve veri tabanları sürekli
    güncellenmektedir.
  • Yeni ekonomi küresel bir ekonomidir: Ekonomik duvarların önemli ölçüde ortadan kalktığı dinamik yeni ve değişken bir çevre ortaya çıkmıştır. İnternet ve dijital ortamdaki bilgi anahtar role sahip olduğu için, bireyler örgütler ulusal bölgesel veya yerel alanda faaliyet göstermekten ziyade bağımsız olarak tek bir ekonominin parçası haline gelmişlerdir (Barışık ve Yirmibeşçik, 2006). Üretim, tüketim ve dolaşımın temel bileşenlerini (para, emek, hammadde, yönetim, enformasyon, teknoloji ve pazar ) küresel ölçekte örgütlemiştir.

Bilgi ve iletişim teknolojilerinin ve buna bağlı olarak İnternetin, ekonomik ve ticari etkinliklerde yoğun olarak kullanılmasının, e-ticaret ve e-iş gibi internet tabanlı ticari girişimlerin ortaya çıkmasına, küresel tüketicilerin daha kolay ve hızlı ürün satın alabilmesine ve işletmelerin de dünyanın her yerine ürün satabilmesine ve her yerinden hammadde alabilmesine imkân tanıyan küreselleşmenin bir sonucu olarak etkinliklerini sürdürmelerine neden olduğu görülmektedir. Özellikle İnternet ve ağ temelli teknolojiler, elektronik ticaretin gelişmesi ve dünyanın küresel bir pazar haline gelmesini hızlandıran en önemli unsurlardır. Gelişen üretim ve tedarik ortamları ile Japonya’dan alınan ürün beş gün sonra Türkiye’ye ulaşabilmektedir. Bu gelişmelerin sonucu olarak, insanlar dünyanın her yerinden ve her an İnternet üzerinden (e-ticaret yoluyla) ürünler satın alabilmektedir (Saruhan ve Yıldız, 2013: 69,70).
internet-kullanan-kiz

Elektronik Ticaret Tanımı

Ekonominin babası olarak bilinen Adam Smith (1723-1790)’ in ifadesiyle ticaret her insanın “tekdüze, sabit ve kesintisiz bir şekilde şartlarını iyileştirme çabasından” kaynaklanmakta ve yaşama değer katmaktadır. İnsanlar ticareti kendileri için daha büyük değer ifade eden bir şeye sahip olmak için yapmaktadır (Pirie, 2012: 4). Dünyada servetin sabit olduğu ve zenginlik artışının ancak başka insanların fakirleşmesi ile mümkün olabileceği, bir pastadan ne kadar büyük bir pay alınırsa diğerleri için o nispette daha az pay kalacağını savunan görüşe karşın ticaret, tarafların hepsi için olumludur ve ilave servet yaratmaktadır İnternet teknolojilerindeki yükseliş sonrası işletmeler ve tüketiciler daha önceden yüzyüze etkileşime dayanan geleneksel ticaretlerini fiziksel alandan dijital alana doğru kaydırmaktadırlar. Dijital mecrada İnterneti ve Web’i kullanan, örğütsel ve bireysel boyutlarda mal ve hizmetlerin parasal bir değerle değiş-tokuşunu içeren ticari işlemler elektronik ticaret olarak adlandırılmaktadır (Laudon ve Traver, 2010:8).
Mal, hizmet ve/veya enformasyonun bilgisayar ağları üzerinden satışı, alışı ve her türlü değişim süreci olarak da tanımlanabilecek e-ticaret, kullanılan araç ve yönteme göre aşağıdaki gibi farklılaşabilir; (Turban ve diğerleri, 2010: 46-47).

  • İletişim açısından: Elektronik ticaret bilginin, mal ve hizmetlerin dağıtımının
    ya da ödemelerin telefon hatları, bilgisayar ağları üzerinden veya diğer
    elektronik araçlarla yapılmasıdır.
  • İş süreci açısından: E-ticaret, ticari işlemlerin ve iş akışının otomasyonunu
    sağlamaya yönelik teknolojiler uygulamasıdır.
  • Hizmet açısından: E-ticaret, işletmelerin, tüketicilerin ve diğer tarafların,
    ürünlerin kalitesi ve hizmetlerin sunum hızını artırıp hizmet maliyetlerini
    azaltma isteğini karşılayan bir araçtır.
  • Eğitim açısından: E-ticaret, online eğitim ve okullar ile üniversiteler ve diğer
    işletmeler için online eğitimi mümkün kılan bir araçtır.
  • İşbirliği açısından: E-ticaret, örgüt içi ve örgütler arası işbirliği için bir yapı
    sunmaktadır.
  • Topluluk açısından: E-ticaret, topluluk içindeki bireyleri için öğrenme, işlem
    ve işbirliği yapabilecekleri bir toplanma yeri sunar. En popüler topluluklar
    sosyal ağlardır.

Ticaretin odağında üç boyut bulunmaktadır. Şekil 1.11’de gösterildiği gibi bu üç boyut sırasıyla ürün, süreç ve sevkiyat yöntemidir. Geleneksel ticarette bütün boyutlar fiziksel olarak yaşanmaktadır. Geleneksel ticarette fiziksel ürün fiziksel ödeme işlemleri ardından fiziksel olarak alıcıya teslim edilmektedir. Elektronik ticaret, tüm süreçlerin fiziksel olarak yaşandığı boyutların dışında kalan boyutlarda karma yöntemler sunar, şöyle ki tüm süreçlerin dijital olarak gerçekleştiği ticaret alanı saf e-ticaret iken diğer kombinasyonlar kısmi e-ticaret olarak değerlendirilir (Turban ve diğerleri, 2010: 48).

elektronik-ticaretin-boyutlari-semasi

Şekil 1.11. Elektronik Ticaretin Boyutları Kaynak: Turban ve diğerleri, 2010: 48

Elektronik Ticaretin Kapsamı

E-ticaret alanı, pek çok faaliyet, örgüt birimleri ve teknolojileri içeren oldukça geniş
bir alandır. WTO (Dünya Ticaret Örgütü) tanımına göre (1997) sadece mal ve
hizmetlerin satışı değil aynı zamanda işletmelerin üretim, pazarlama gibi işletme
faaliyetlerinin telekomünikasyon ağları üzerinden yapılmasıdır.
Dinamik olarak genişleyen e-ticaretin sınırlarını belirlemek oldukça zordur bu
nedenle kapalı ve açık ağlar üzerinden gerçekleştirilebilecek ticari faaliyetler şu
şekilde sıralanabilir; (Ekici ve Yıldırım, 2010: 66,67).

  • Mal (taşınır, taşınmaz) ve hizmetlerin (bilgi servisleri, danışmanlık, finans,
    hukuk, sağlık, eğitim, ulaştırma) elektronik alışverişi,
  • Üretim planlaması yapma ve üretim zinciri oluşturma,
  • Tanıtım, reklam ve bilgilendirme,
  • Sipariş verme,
  • Anlaşma yapma,
  • Elektronik banka işlemleri ve fon transferi,
  • Elektronik konşimento gönderme,
  • Gümrükleme,
  • Elektronik ortamda üretim ve izleme,
  • Ortak tasarım geliştirme ve mühendislik,
  • Elektronik ortamda kamu alımları,
  • Elektronik Para ile ilgili işlemler,
  • Elektronik hisse alışverişi ve borsa,
  • Ticari kayıtların tutulması ve izlenmesi,
  • Doğrudan tüketiciye pazarlama,
  • Sayısal İmza, elektronik noter vb. Güvenilir Üçüncü Taraf (TTP) işlemleri
  • Sayısal İçeriğin anında dağıtımı,
  • Anında bilgi oluşturma ve aktarma,
  • Elektronik ortamda vergilendirme,
  •  Fikri mülkiyet haklarının transferi.

Elektronik Ticaretin Araçları

Elektronik ticaret uygulamalarının en yaygın ve popüler kullanım alanı bulmuş aracı İnternet olmasına rağmen faks, telefon, televizyon, elektronik ödeme ve para transfer sistemleri (ATM, kredi kartları, smart kart, elektronik para, elektronik veri değişi) gibi araçlar da uygulamalarda yer bulmaktadır (Zerenler, 2013:137; Özbek, 2000: 47).
İnternet aracılığıyla yapılan e-ticaret bir veya daha fazla kişi arasında ses, görüntü ve yazılı metinlerin aynı anda interaktif bir biçimde iletilmesi, zaman ve mekân sınırının olmayışı ve daha küçük maliyetler içermesi dolayısıyla diğer araçlara nazaran daha fazla tercih edilmektedir. Ancak teknolojik ilerlemeler, e-ticaret araçları arasına taşınabilir sistemleri (Mobil telefonlar, netbook, ultrabook, tablet bilgisayarlar) ve Dijital TV sistemlerini de katmıştır ( Ekici ve Yıldırım, 2010: 71). Büyüme hızı ve potansiyelinden dolayı İnternet üzerinde yoğunlaşan e-ticaret’in araçları ve uygulama alanları Çizelge 1.6’ de gruplandırılmıştır.

elektronik-ticaretin-araclari-tablosu

Çizelge 1.6. Elektronik ticaretin araçları

Telefon ve Faks

eski-cevirmeli-telefon-fotografi

 

1913 yılında Avrupa ile ABD arasında kıtalararası yapılan telefon görüşmesi ile başlayan ve günümüzde kablosuz iletişim çağının temsilcisi olan mobil telefona dönüşen telefon esnek ve interaktif olması ile e-ticaretin bilinen en eski ve önemli aracıdır (Zerenler, 2013: 137,138).
Telefonun çok sayıda özelliği e-ticaretin yaygınlaşmasından önceki dönemlerde de telefonun ticari işlemlerde en yaygın kullanılan araçlardan biri olmasını sağlamıştır. Dünya çapında milyarlarca kişinin ortak iletişim aracı olan telefon ile ürün siparişi verilmekte ve onay aracı olarak kullanılmaktadır. Telefonla sipariş verip ödemeyi kredi kartı ile yapmak birçok ticari işlemlerde yaygın uygulamalardandır. Pek çok durumda telefon konuşması daha sonra kaydedilmekte ve ürünün fiziki olarak sevki ile bütünleşmektedir (Ekici ve Yıldırım, 2010: 72). Uluslararası telekomünikasyon Birliği (ITU) 2014 verilerine göre Dünya çapında bir milyar sabit telefon aboneliği ve yedi milyar mobil telefon aboneliği bulunmaktadır.
OECD ülkelerinde her iki kişi başına bir telefon düşmektedir. Telefon sisteminin ucuzlaması ve buna bağlı olarak yaygınlaşması, e-ticaret aracı olarak telefonunun yoğun olarak kullanılmasını sağlamıştır. Yakın zamana kadar telefon konuşmaları sadece iki şahısla sınırlı kalmaktaydı. Fakat günümüzde telefon konferansı ve hatta görüntülü konferans kullanılır hale gelmiştir. Özellikle son dönemlerde yaygınlaşan çağrı merkezi uygulaması elektronik ticarete ivme kazandıran önemli bir gelişmedir. Türkiye’de özellikle bankaların ve büyük şirketlerin 444’le veya 0800/850 ile başlayan telefon numaraları ile müşterilerine hizmet sunmaya başlaması, telefonun ne denli önemli bir araç haline geldiğini göstermesi açısından önemlidir (Zerenler, 2013:138). Bu yöntemle hizmet ve kolay erişim avantajları müşteriye sunulmakta ve anında çözümler getirerek müşteri memnuniyeti artırmaya çalışmaktadır. Çağrı Merkezi uygulamalarıyla İnternet altyapısına sahip olmayan ya da İnterneti kullanmak istemeyen tüketici grubuna, telefon sistemi ile elektronik ticareti imkânı sunmaktadır (Çakırer, 2013:108). Telefon görüşme ücretleri ülke içinde ve ülkeler arasında farklılık göstermektedir ve teknolojik gelişmelerin sağladığı maliyet düşmesi telefon görüşme ücretlerini düşürse de görece pahalı olması nedeniyle İnternet kullanımına bağlı olarak elektronik ticaretteki payı giderek azalmaktadır (Ekici ve Yıldırım, 2010: 72).
Faks, yazılı iletişimde zaman ve mekâna dayalı gecikmeleri ortadan kaldırmak amacıyla geliştirilmiş bir araçtır. Bu bakımdan faks, geleneksel mektup hizmetlerinin yerini alarak veri aktarımını çok hızlı bir biçimde gerçekleştirmektedir. Faks bu özelliğiyle, işletmeler arasında hızlı iletişimi gerçekleştirerek, ticari işlemlerde önemli bir kolaylık sağlamaktadır (Zerenler, 2013:138). Pahalı olması, sesli iletişime olanak tanımaması, görüntü kalitesinin düşük olması son tüketiciler tarafından yaygın olarak kullanılmaması faksın olumsuz yönleridir. Bu olumsuz yönlerine rağmen iş dünyasında ticari iletişim açısından önemini korumaya devam etmektedir (Ekici ve Yıldırım, 2010: 73).

Televizyon

tv-izleyen-cocuk

E-ticaret medya ve reklam yönleriyle en hızlı büyüyen ticaret biçimi olduğu
düşünüldüğünde televizyonun ne kadar etkili ve nüfuz edici bir araç olduğu gerçeği
yadsınamaz. Görsel ve işitsel sunum olanağına sahip olduğundan insanlar üzerinde
daha kalıcı etkiler oluşturan çok yaygın bir araçtır. Büyük oranda aynı ürünleri satan
e-ticaret ve m-ticaret şirketleri arasında tüketicilerin hangi platformu
kullanacaklarına karar vermede de televizyon önemli bir rol oynamaktadır
(Choudhary, 2015)
Televizyonun tek yönlü olmasının yol açtığı çok yönlü işlemlerin yürütülmesinde
ortaya çıkardığı zorluklar nedeniyle eklenen bazı cihaz veya kamera, özel klavyeler
gibi teknik özellikler sayesinde İnternete bağlanması kullanıcıların e-ticaret
yapabilmesine olanak tanımıştır. Gelişen teknoloji Web TV, İnternet TV, İnteraktif TV, dijital TV gibi TV varyasyonları ortaya çıkararak televizyonun tek yanlı olma
dezavantajı ortadan kaldırmış ve televizyonun geleneksel yapısını değişime
zorlamıştır. Bu yeni teknolojiler kişilerin alışveriş ya da bankacılık işlemlerini
televizyonun uzaktan kumandası ile kolayca yapabilmelerine olanak sağlamaktadır
(Zerenler, 2013:149). Ayrıca kablolu/kablosuz İnternete bağlanabilen akıllı tv’ ler
aracılığıyla e-ticaret potansiyelinin artması beklenmektedir (Ekici ve Yıldırım, 2010:
73).
İnternete bağlanabilen televizyonlar aracılığıyla ticaret yapılabildiği gibi doğrudan
satış ve tele pazarlama gibi yöntemlerle doğrudan televizyon üzerinden e-ticaret
yapılabilmektedir. Uygulamada e-ticaret iki yöntemle yapılmaktadır. İlk yöntem; mal
ve hizmet hakkında tanıtıcı birtakım bilgiler ile birlikte siparişin sağlanabilmesi için
ücretli/ücretsiz telefon numaralarının verildiği 1-2 dakikalık reklamlar ile sağlanan ve
doğrudan cevaplı reklamlar (direct response advertising) yöntemidir. Diğer yöntem
ise evden alışveriş kanalları (home shopping channels) yöntemidir. Digitürk,
shoppingtv ve herevelazım gibi işletmeler televizyon aracılığıyla elektronik ticaret
yapmaktadır (Zerenler, 2013:149).

Bilgisayar

Bilgisayar-ve-not-defteri

Ürün, hizmet ve enformasyonun bilgisayar ağları üzerinden satışı, alışı ve değişimini
ifade eden e-ticaretin özellikle Internet üzerinden gerçekleştirilmesinde en önemli uç
birim aracı olarak bilgisayar kullanımı giderek yaygınlaşmaktadır (Saqib, 2012).

Elektronik Veri Değişimi (EDI)

EDI, elektronik faturaların, ödemelerin ve diğer işletmeler arası bilgilerin bilişim teknolojileri yardımıyla bir işletmeden ilişkide bulunduğu diğer işletmeye aktarımıdır.
Bir başka ifade ile EDI, ticaret yapan iki işletme arasında, insan faktörü olmaksızın bilgisayar ağları aracılığı ile belge ve bilgi değişimini sağlayan bir sistem olarak elektronik ticaretin önemli bir aracıdır. Geleneksel ticari işlemlerde mektuplar ve notlar gibi yapılanmamış belgeler e-ticarette e-posta ile iletilirken faturalar, teslim belgeleri, sipariş formları gibi yapılanmış belgeler EDI üzerinden taşınmaktadır. EDI kullanımı özel bir telekomünikasyon altyapısı ve standart formlar gerektirmektedir (Özbay ve Akyazı,2004: 21). Yapılanmış ve standart formdaki bu bilgi ve belgeler diğer bilgisayar sistemlerine EDI vasıtasıyla kolayca aktarılabilmektedir. Şekil 1.15’ de EDI sisteminin nasıl çalıştığı görülmektedir (Zerenler, 2013: 74).

EDI-sisteminin-genel-isleyisi-tablosu

Şekil 1.12. EDI sisteminin genel işleyişi Kaynak: Belanger ve Slyke, 2012: 295

EDI’de sipariş alınması, ticari sözleşmelerin ve faturaların hazırlanması gibi işlemler ile gümrük, bankacılık ve buna benzer işlemlerin yapılmasında manuel sistemde kaçınılmaz olan tekrarlar önlenerek maliyetlerin düşürülmesi ve işlemlerin en az hatayla en kısa sürede tamamlanması amaçlanmıştır. Ticarette daha etkin olunması amacıyla tam zamanında (JIT) ve hızlı yanıt (QR) gibi anlayışlar geliştirmiş ve bunların gerçekleştirilmesi için iş akışında her hangi bir katma değer yaratmayacak işlemlerin elimine edilmesi gerektiği belirlenmiştir. Bu nedenle birçok uluslararası kuruluş ve büyük bölgesel organizasyonlar EDI kullanmakta ve ticaret yapan her kesimin EDI kullanılabilir duruma gelmesi önerilmektedir (Atabay, 1998: 31). EDI gümrük idarelerinin otomasyonunda oldukça etkin biçimde kullanılmaktadır. En güzel örneklerinden biri olan ve Singapur tarafından ihracatçılar, ithalatçılar, nakliye şirketleri ve dış ticaret işlemleri ile ilgili yirmiden fazla kuruluşun bir araya gelmesi ile kurulan Singapur Network Sistemi (SNS) EDI’yi kullanarak daha önceden 2-3 gün süren işlemleri 15-20 dk. İçinde tamamlayarak küçük bir ülke için büyük bir rekabet avantajı yaratmıştır. EDI kullanımı ile Singapur’un en işlek limanı olan Port of Singapur dünyada en hızlı mal sevkiyatının yapıldığı liman olma özelliğine sahip olmuştur (Çak, 2002: 17).
EDI uygulamaları sırasında kullanılan veriler, bilgisayarlar arasında insan müdahalesi olmadan değiştiği için güvenilirdir. Bilgiyi tekrar işlemden geçirmek gerekmediği için işlem süresi kısalır. Tam ve otomatik olarak iletişim sağlandığı için maliyetler düşer. İşletme içinde değişik bölümlerin müdahalesine gerek kalmadığı için idari masraflar azalır. İşletmeler, ürün satışları üzerine bilgiyi anında ve doğru olarak aldığı için pazarın durumunu yakından izleyebilir. Özbay ve Akyazı (2004: 22)’ya göre EDI sisteminin kullanıcılarına sağladığı yararlar
şu şekildedir;

  • Mesajların alınması ve gönderilmesi 7/24 yapılabildiğinden üretkenlik ve
    verimlilik sağlanır (Zerenler, 2013: 77)
  • Bilgi ve belgelerin kuruluşlar arasında hızlı dolaşımını sağlar,
  • Belgelerle el değiştirirken oluşabilecek insan hatalarını önler,
  • Kişilerin kurumlar arasında dolaşıp kargaşa oluşturmaları ve zaman kaybetmeleri önlenir, kurum çalışanları daha rahat çalışma imkânı bulur,
  • Hızlı ve doğru iş yapan kurumlar müşteriler tarafından daha çok tercih edileceği için rekabet gücünü artırır,
  • Yapılan işin denetimi daha kolay, doğru ve hızlı olur,
  • Klasik yöntemlerde bir müşteriye örneğin yirmi dakika zaman ayrılırken, EDI’de 1-2 dakikada müşterinin işlemi bitirilmekte ve başka bir müşterinin işlemlerine başlanmaktadır. Böylece az zamanda çok müşterinin işlemi bitirileceği için karlılık artacaktır.

İntranet

dünyada-internet-agi

Tarihsel olarak intranet sadece çalışanların erişebildiği ve iletişim, işbirliği, selfservis,
bilgi yönetimi ve karar verme süreçlerinde kullanılan Web-temelli iletişim ağıdır (Singh, 2009:219). İntranet web sitelerinin herhangi bir siteden farkı yoktur, ancak İntranet’deki koruma duvarları sayesinde yetkisiz kullanıcıların erişimi engellenmektedir.
İşletmeler, intraneti kullanarak çalışanların bilgilendirilmesi, personel planlaması ve insan kaynağı yönetimi, işletme içi yayınların ulaştırılması, çalışanların kişisel gelişimlerine katkı sağlanması, çeşitli faaliyetlerde motive edilmeleri, işletme içindeki atama ve terfilerin gerçekleştirilmesi ve yeni personel için iş ilanlarının verilmesi son derece hızlı ve düşük maliyetle gerçekleştirilebilmektedir. Farklı konumdaki şubeler ve birimler ile iletişim kurarken, telefon ve faks gibi araçlara gereksinim duymamakta, zaman kaybını önlemekte ve iletişim giderlerini azaltmaktadır. Kurum için Internet olarak da adlandırılan Intranet sayesinde işletmeler, bünyelerinde yer alan şubeleri birbirine bağlayarak işletme içindeki bilgi akışının hızla gerçekleştirilmesini sağlayabilmektedir. Intranet aynı zamanda son
derece ucuz, kullanımı kolay, zamandan tasarruf sağlayan, bilgiyi kullananlara denetim kolaylığı sağlayan çoklu araç uygulamalarına olanak sağlayan bir araçtır (Zerenler, 2013: 80).
Intranet sayesinde içeriğin denetlenmesiyle, kurumsal verilerin niteliği ve kullanılabilirliğinde önemli gelişmeler yaratılabilir, aynı zamanda hassas verilerin yönetimi ve takip edilmesi de kolaylaşmaktadır. İşletmelerde Intranet kullanımının sağlayacağı olası katkılar şu şekilde sıralanabilir (Gülmez, 2000: 21).

Elektronik-ticaretin-kanallari-tablosu

Çizelge 1.7. Elektronik ticaretin kanalları Kaynak: Güleş ve Bülgül, 2004: 248

Extranet

Extranet bir başka ifadeyle genişletilmiş Intranet ana işletmenin güvenlik duvarı dışında bulunan ve işbirliği içinde bulunduğu çok sayıdaki işletmeyi birbirine bağlayan özel bir iş ağıdır (Mills,1998). Extranet farklı yerlerdeki Intranet’leri İnternet üzerinden bağlayan ve temelde Intranet’in işlevlerini yerine getirmekle birlikte coğrafi olarak ayrık olan yerel alan
ağları (LAN) ve geniş alan ağlarını (WAN) birbirine bağlamaktadır. Intranet’in teknik altyapısını kullanan bu yeni ağda sadece izin verilen kişiler ya da işletmeler bu ağa
girebilmektedir. İş yaşamının bileşenleri olan müşteriler, bayiler, toptancı ve perakendeciler aynı ortamı paylaşabilmekte ve önceden tanımlı bilgilere yetkilerine göre erişerek sistemi kullanabilmektedirler (Zerenler, 2013: 78).
Bağımsız çalışmayan işletmelerin kullanması bu işletmelerin işbirliği yaptığı firmaların sayısının çok olması durumunda, bilgilerin dağıtımının uzun sürmesi ve maliyetlerin artması gibi gerekçelerle Extranet’i kullanmaktadırlar (Gülmez, 2000: 27).
İntranet gibi İnternet teknolojisi ve altyapısını kullanmasından dolayı herkes tarafından kolaylıkla uygulanabilen bu ağ sisteminin Mills’e (1998) göre işletmelere getireceği temel avantajlar şu şekilde sıralanabilir;

  • Maliyet ve zamandan tasarruf ve diğer kaynakların verimli kullanılmasını
    sağlar.
  • Kurulumu, kullanımı ve bakımı oldukça kolaydır
  • Esnek yapıda olduklarından ileride oluşabilecek ihtiyaçlara göre genişletilebilir.
  • İşletmenin değişen misyon, vizyon ve görevlerine bağlı olarak çok çeşitli faaliyetlerde kullanılabilir. Bazı işletmeler Extranet üzerinden doğrudan satış yapmayı tercih ederken bazı işletmeler sadece arka ofis faaliyetlerini buraya taşımayı tercih etmektedir.

Ayrıca Bakınız:
Web ve İnternet Kullanımının Tarihsel Gelişimi ve İnternet Kullanım Oranları

Leave your vote

0 points
Upvote Downvote

Total votes: 0

Upvotes: 0

Upvotes percentage: 0.000000%

Downvotes: 0

Downvotes percentage: 0.000000%

Published by: Mine Erdoğan in Kultur

Leave a Reply

css.php

Hey there!

Forgot password?

Forgot your password?

Enter your account data and we will send you a link to reset your password.

Your password reset link appears to be invalid or expired.

Close
of

Processing files…