1 Nisan 2016 - No Comments!

Moda Fotoğrafçılığı Nedir? Moda Fotoğrafçılığının Tarihi ve Gelişimi

“Dünyadaki önemli buluşlardan biri olan fotoğraf ile birlikte yeni bir görsel dil dönemi başlamış ve bu görsel dil hayatımızın her alanında yaygın olarak kullanılmaya başlanmıştır. Fotoğraf, yakın çağın önemli iletişim araçlarından biri olmuştur”. Sanatçı Gürsoy ise çalışmasında; “fotoğrafçılık, önemli bir sanat dalıdır. Zamanı durduran ve hayatı canlı olarak gösteren, bazen de geri getiren tek obje, fotoğraftır. Her fotoğraf bir belgesel, her belgesel bir tarih parçasıdır. Fotoğraf sanatçılığında, moda fotoğrafçılığı bölümü ise tamamen kendine ait özellikleri olan, ayrı bir ihtisas konusu olarak görülmelidir” görüşüne yer vermektedir.

Bu haftaki yazımıda size moda fotoğrafı, tarihi ve gelişimi hakkında bilgi vereceğiz.

Moda Fotoğrafı

Tina-Luther-moda

“Moda fotoğrafçılığı; genelde ya stüdyo çekimi yapan profesyoneller ya da serbest fotoğrafçılar tarafından dergilere, moda evlerine ve reklam ajanslarına yapılan çalışmaların bütününe verilen isimdir” (Mesleki Eğitim ve Öğretim Sistemini Güçlendirme Projesi). Moda fotoğrafçılığı, giysi ve diğer moda öğelerinin gösterilmesiyle ilgilenen bir fotoğraf sanatı türüdür.
“Moda fotoğrafçılığını, katalog fotoğrafçılığı, fotomodellik ve hatta fotomodelliğin içinde, yüz, vücut, obje fotoğrafçılığı vs. gibi birkaç bölüme ayırma mecburiyeti de vardır. Çünkü bir obje çekimi ile (kol saati, çanta, kemer vs.) yüz fotoğrafçılığının (bir makyaj malzemesinin tanıtımının çekilmesi) veya bir kıyafetin canlı manken üzerinde çekilmesi arasında dağlar kadar fark vardır”.
“Moda fotoğrafçılığının amacı, içinde sanatsal öğeler barındıran görseller meydana getirmektir. Moda fotoğrafçılığı bu anlamda, fotoğrafçılara kendi hayal güçlerini kullanma fırsatını vermektedir. Moda fotoğrafları sıradan bir ürünü tanıtırken hayal gücünden faydalanarak, tüketicileri harekete geçirmeyi hedefler. Moda fotoğrafının temel amacı, giysileri tanıtmak ve satmaktır. Gürsoy’a göre moda fotoğrafçılığının önemi basit bir örnekle açıklanabilmektedir:

Hiç kimse, askıda ve mağazada beğendiği herhangi bir giysiyi üzerine alıp denemeden ve hatta başkalarının fikrini almadan satın almak istemez. Çünkü ne kadar beğenilirse beğenilsin, ne kadar güzel olduğuna inanılırsa inanılsın, insan kendi üzerinde görmeden, vücuduna oturup oturmadığını, yakışıp yakışmadığını bilemez. Moda fotoğrafçılığı da bu basit mantıktan doğar:

‘Giysiyi mademki bir insan giyecek, o halde insan üzerinde o giysi teşhir edilmelidir.’ İşin mantığı bu kadar basit ama uygulaması o kadar basit değildir. Çünkü fotoğrafçı, manken ile kıyafet arasında bir uyum sağlamak ve manken vasıtası ile giysiye bir ruh kazandırmak zorundadır.

Moda Fotoğrafı Tarihi

“Fotoğrafı tarih öncesi çağlara kadar dayandırmak mümkündür” diyen Kasım (2005) bunun nedenini şu sözlerle açıklamaktadır:

Görüntünün kaydedilerek dondurulması anlamına gelen fotoğrafın altyapısı, aslında ilk çağlarda mağara duvarlarına çizilen figürlerle başlamıştır. İnsanoğlu var olduğu günden günümüze değin, diğer insanlarla iletişim kurabilmek amacı ile yaptığı işleri şekil veya sembollerle başkalarına anlatma ihtiyacı duymuştur. Çizilen bu ilk şekil ve semboller resim sanatının, resim ise fotoğrafın başlangıcını oluşturmaktadır.

Asırlar süren kimyasal ve teknik çalışmalar sonunda, “gerçek anlamda ilk fotografik görüntü 1826 yılında Niépce tarafından elde edilmiştir. Niépce bu ilk görüntü ile evinin penceresinden görünen görüntüyü saptamıştır”.

moda-fotografciturberville

1839 yılında Fransız Bilimler Akademisi’nde duyurulan fotoğraf, dünyada hızla yayılmaya başlamıştır. Fotoğraf ve moda aynı dönemlerde parlamalarından ötürü birbirleriye yakınlaşmışlar ve bu yakınlaşma sonucu birbirlerinin iletişim aracı durumuna gelmişlerdir. Çünkü ikisinin de ortak noktaları vardır; en önemli ortak noktaları ise her ikisinin de değişimi simgelemesi ve durağanlıktan ziyade, dinamik bir yapıya sahip olmalarıdır.

“Moda fotoğrafının kısa tarihi boyunca üretilen fotoğraflar; sosyolojik, ekonomik vs. pek çok etkenden ötürü, içerik olarak ve biçimsel yönden büyük değişim göstermiştir. Fotoğraf makinesinin icat edildiği ilk yıllarda, belge niteliği taşıyan moda fotoğrafları, portre resimciliğini taklit etmiştir”. “Moda fotoğrafçılığı, bir yandan kendi estetik geleneklerine dayanan genel bir fotoğrafçılık formu olarak tanınma savaşı verirken, diğer yandan arzu, kışkırtma, kışkırtılma dürtülerini barındıran dişillik imgelerinin yaratılıp yansıtıldığı bir çizgi izlemiştir”.

Dünyada Moda Fotoğrafçılığının Gelişimi

Tarihin bilinen ilk moda fotoğrafı, 1844 yılında bir ‘daguerreotype’ portre stüdyosu sahibiyken 1861’de III. Napoleon’un fotoğrafçılığına terfi eden Pierre-Louis Pierson tarafından çekildi. Bu Fransız fotoğrafçı, III. Napoleon’un adı kötüye çıkmış metresi ve casusu İtalyan soylu 23 Castiglione Kontesi’yle işbirliği yaparak ilk moda fotoğraflarını yaratmıştı. Castiglione Kontesi, sahip olduğu geniş gardırobu ve frapan koleksiyonuyla 40 yılı aşan bir süre, ayrıcalıklı fotoğrafçısı Pierre-Louis Pierson’a poz verip modellik yapmış, 400’den fazla fotoğrafa birlikte imza atmışlardı.

“Çoğunluğu Louis Pierson tarafından çekilen Kontes Castiglione fotoğrafları; fotoğrafın ritüel ve fetiş olma özelliklerine örnek olarak gösterilmekte ve moda fotoğrafçılığına esin kaynağı olduğu ifade edilmektedir”.

Moda fotoğrafçılığının kimliğini kazanmasındaki bir başka neden ise 1886 yılında Frederick Eugene Ives’in geliştirdiği yarım ton tekniği ile fotoğraflarla metinlerin aynı sayfada basılması olmuştur. 1892’de ‘La Mode Pratique’ bu tekniği yaygın bir biçimde kullanmış ve bunu renklerle zenginleştiren ‘Les Modes’ dergisi izlemiştir. İlk ticari moda çalışması Charles Reutling tarafından 1850’lerde kurulmuş olan stüdyoda gerçekleştirilmiştir. Charles Reutling içerisinde birçok aksesuarın bulunduğu stüdyosunda hem dönemin ünlü sanatçılarını fotoğraflıyor hem de Fransız dergilerine ticari anlamda moda çekimleri yapıyordu.

moda-tarih-fotografci
Günümüz anlayışında moda fotoğrafının başlangıcı ise 1920’li yıllardır. Fotoğraf başlangıçta yalnızca kişileri, savaş alanlarını ve yerleşim bölgelerini belgeleme amacıyla kullanılıyordu. İlk stüdyo fotoğrafçılarının çoğunluğu ise portre fotoğrafı çekiyordu. Ancak endüstri devriminin etkilerinin yaygınlaşması sonucunda ticari bir nitelik taşıyan portre akımı; ‘Moda Fotoğrafı’ doğdu. Teknik koşullar iyileştikçe, hem fotoğrafı çeken hem de poz veren kişi hareket esnekliği kazandı. Böylece fotoğraf stüdyoları dönemin gereksinimleri doğrultusunda tanıtım amaçlı konulara yöneldiler.

“1920’lerde modernizmin geometrik sınırları değişir, moda fotoğrafları geometrik resimler ve düzenlerin önünde çekilmeye başlar” (Craik, 1993, s. 8). “1920’li ve 1930’lu yıllarda tüm sanat dallarında etkili olan realizm akımı moda fotoğrafını da etkilemiştir. Realist moda fotoğraflarında dikkati çeken en önemli özellik modellerin yürürken, koşarken yani hareket ederken fotoğraflanmasıdır”.

1930-1940 dönemleri içerisinde Vogue, Harper’s Bazaar gibi dergiler sürrealizmin popüler hale gelmesinde oldukça etkili olmuşlardı. Sürrealizm, Hoyningen- Huene’nun ideal neo-klasik manzaraları yerine modern bir zemin yaratmıştı. Bu dönemde giysi ve beden ilişkisinde beden, bir arzu nesnesi olma çabası içerisinde değildi. Fotoğraflarda kadınlar boş ve dalgın ifadeler içerisinde daha çok bir uyurgezer gibi görünüyorlardı.
1939 yılında başlayan II. Dünya Savaşı her sektörü etkilediği kadar moda ve fotoğrafçılık sektörlerini de olumsuz şekilde etkilemiştir, fotoğrafçılar özellikle film bulma konusunda çok zorlanmış, mekanlar ise güvenliliğini yitirdiğinden stüdyo fotoğrafçılığı neredeyse yok olma aşamasına gelmiştir. Tüm bu şartlar fotoğrafçıları stüdyo fotoğrafçılığına oranla daha masrafsız olan belgesel fotoğrafçılığına yöneltmiş, fotoğraflarda dış mekan kullanımı ziyadesiyle artmıştır.

Louis_Vuitton-tarih

“Bu dönemde çekilen fotoğraflarda karamsar tonlar kullanılarak yıkıntılar arasında görüntülenen ya da aynı karanlık atmosferde, günlük işlerini yaparken görüntülenen modellerle savaşın tahribatının boyutları, moda fotoğraflarında da karşımıza çıkmıştır”.
“Savaş sonrası yıllarda fotoğrafçılar, aralarında yeni nesnellik, sürrealizm ve belgesel fotoğrafçılığın da bulunduğu geleneksel bir mirasa sahip olmuşlardır. Fotoğrafçılar bir yandan yeniden canlanan lüks duygusuyla bu konseptleri birleştirmeye çaba gösterirken, diğer yandan da özel bireysel stiller geliştirmeye çalışmışlardır”.
“1950’lerde savaş döneminin yarattığı güç koşullar nedeniyle dağılan okuyucunun ilgisini tekrar kazanabilmek için, moda dergilerinde savaş öncesine oranla daha az seçkin ama çok daha fazla süslü moda görselleri üretilmeye başlanmıştır. ‘Yeni Duyarlılık’ olarak adlandırılan bu akımın etkileri, Richard Avedon, Lillian Bassman, Louise Dahl-Wolfe, Irving Penn, Bert Stern ve Leslie Gill gibi fotoğrafçıların fotoğraflarında açıkça görülebilmektedir”. “Bu yıllar moda fotoğrafçılığının yükseliş dönemidir. Moda her yerdedir ve moda fotoğrafçılığı yeni nesil fotoğrafçı ve modelleri kendine çekmektedir. Modeller de sıradan genç kadınlar için rol modelleri olarak statü ve prestij kazanmıştır”.
“1960’lı yıllara gelindiğinde dönemin sosyolojik, siyasal ve bireyin psikolojinde meydana gelen değişim moda fotoğraflarına da yansımıştır. 1950’li yılların aksine fotoğraflar daha isyankâr, vahşi ve erotik bir tema üzerine kurgulanmıştır. Özellikle kadınların özgürleşmesiyle beraber şık ve şatafatlı kıyafetlerin yerine salaş mini etekler, kot pantolonlar almaya başlamıştır”. “60’lı yılların sonunda ortaya çıkan egemen sınıf, ırk, cinsiyet temsillerine karşı çıkan politik hareketler bu dönemin temel dinamiği olmuştur”.
“70’li yıllarda Guy Bourdin ile birlikte Alman asıllı fotoğrafçı Helmut Newton, tema sıkıntısı çeken moda fotoğrafçılığına, seks, ölüm, şiddet, cazibe ve korku gibi güçlü temalar işleyerek, yeni bir soluk getirmişlerdir”. “70’lerde, görsel imgenin gücü egemen hale gelmiş ve moda fotoğrafçılığında sembolik anlamlar önemli bir ifade aracı olarak görülmüştür. Moda dergilerindeki fotoğraflar, cinsel motiflere (eşcinsellik) ve toplumda yükselen sorunlara (röntgencilik, tecavüz, cinayet vb.), genişleyen sosyal hareketler gibi konulara değinmiştir”.

80’li yıllarda punk kültürü tüm dünyayı etkisi altına alır. Punkların okumayı, temizliği, toplum kurallarını reddeden aykırı yaşam tarzları, moda sektörünü etkiler. Moda tasarımcıları ve hatta saç tasarımcıları, tasarımlarında punk çizgilerini kullanırken, sektörü elinde tutan, Harper’s Bazaar ve Vogue gibi dergilerin yanı sıra tamamen gençlere yönelik, i-D ve The Face gibi yeni dergiler de piyasaya çıkar. Bu dergiler sokak kültürünü ve sokak modasını gençlere tanıtırken aynı zamanda genç fotoğrafçılara da fırsat tanırlar.

moda-fotografci-2

Moda Fotoğrafı

1980’li yılların birçok moda fotoğrafçısı günümüze kadar çalışmalarını sürdürmektedirler. Özellikle dijital fotoğrafçılığın yaygınlaşmasıyla beraber 90’lı yıllarda moda fotoğrafçıların sayısında azımsanmayacak bir artış gözlenmiştir. Ayrıca fotoğrafta kullanılan abartılı üsluplar yerini daha minimalist bir tarza bırakmıştır. 1990’lı yıllarda sanatsal fotoğrafçılık ve ticari fotoğrafçılığın birbirinden etkilenmesi söz konusu olmuştur. Moda fotoğrafçılığı bu dönemde, sinema, televizyon, internet gibi birçok alandan beslenmeye başlamıştır. Moda fotoğrafları artık bir ürün satmaktan çok bir yaşam tarzı satmak için kullanılmaya başlanılmıştır.

hulmut-newton

Helmut Newton

1990’lı yıllar fotoğraf alanında dijital teknolojilerin gelişmeye başladığı dönemdir. Gelişen dijital teknolojiler fotoğrafçılara birçok kolaylık getirmiştir. Çekilen fotoğrafların anında görülebilir olması, ucuz maliyetler, daha fazla çekim yapabilme imkanı ve karanlık odada geçirilen saatler yerine, bilgisayar ortamında kısa sürede gerçekleşen baskı süreçleri bu teknolojilerin daha hızlı yaygınlaşmasını ve gelişmesini sağlamıştır.

Günümüzde uluslararası ve ulusal alanda moda fotoğrafçılığını icra eden sayısız fotoğrafçı olmakla birlikte, ülkemiz de uluslararası standartları yakalamış birçok başarılı moda fotoğrafçısı bulunmaktadır.

Türkiye’de Moda Fotoğrafçılığının Gelişimi

Türkiye’de moda fotoğrafının bir meslek olarak ortaya çıkışının çok yeni olduğunu söyleyen Ak (2001, s. 25) Türkiye’deki moda fotoğrafı tarihini incelerken, stüdyo fotoğrafçılığının gelişimden yola çıkmanın yararlı olacağını belirtmekte ve şunları eklemektedir: “Fotoğrafın ortaya çıktığı ilk dönemlerde Osmanlı’daki fotoğrafçıların genellikle İstanbul’da çalıştığını ve Müslüman olmayan azınlıklar olduğunu görmekteyiz. Bunun nedeni, o dönemde Batı’da yaşanan sanayi devrimiyle beraber gelişen fotoğraf teknolojilerinin, ancak aydınlar ve gayrimüslim sanatçılar aracılığıyla Osmanlı’ya ulaşabilmesidir.”

Kanburoğlu (2003, s. 9) ise benzer bir şekilde fotoğrafın; Osmanlı İmparatorluğu’na gezginler yolu ile girdiğini, Hıristiyan dinine mensup Ermeni ve Rumlardan çıktığını ifade etmiştir.

İlk Müslüman fotoğrafhanesi 1910 yılında Rahmizade Bahaddin tarafından açılmıştır. İlk Osmanlı fotoğrafçıları fotoğraflarında model olarak Hıristiyanları kullanmışlardır. Beyaz peçeleri ile gösterilen Türk kadını diye adlandırılan bu zarif hanımlar da İslami giysiler içindeki Hıristiyan modeller olmuştur. 19. yüzyılda matbaa baskısı konusundaki teknik şartlar elvermediğinden, bu fotoğraflar bugünkü kartpostal görevini üstlenmiştir.
1917 yılında ise ilk kez bir profesyonel kadın fotoğrafçının İstanbul’da portre fotoğrafları çekmeye başlaması oldukça ilginç bir anekdot olarak görülebilir. Eşinin Kurtuluş Savaşı’na gitmesiyle dükkânı devralan Naciye Hanım, kadınların başı açık fotoğraflarının yanı sıra Fransız subaylarının eşlerini de çarşafla fotoğraflayan ilk kadın fotoğrafçıdır. Sultan Reşat’ın torunlarına da fotoğraf dersi vermesi onun tanınmasına daha da yardım etmiştir.
Kadınlara ait bir dergi olan ‘İnci’ dergisi 1919 yılında yayınlanmaya başlamıştır. Dergide edebiyata, oyuna geniş yer verilmiştir. Güzellik, moda, çocuk bakımı, batılı ve Türk kadın ünlüler anlatılır. Bu derginin bir özelliği de sinema ve sinema artistlerine yer vererek onları tanıtıcı yazılar ile fotoğraflarının birlikte verilmesi olmuştur. Dönemin dergilerinden ‘Hanım’ dergisi de ilk sayısında ağırlıklı olarak moda konularına yer vermiştir.

moda-yuz-fotograf

Türkiye'de Moda Fotoğrafçılığı

“Cumhuriyet gazetesinin teşvik ettiği güzellik yarışmalarında Feriha Tevfik, ilk Türkiye güzeli seçilmiştir. 1932 yılında ise Keriman Halis, Türkiye ve ardından Dünya güzeli olmuştur. Gazetenin isteği üzerine güzellerin fotoğrafları birçok fotoğrafçı tarafından çekilmiştir”.
“Cumhuriyet Döneminde basın sektörü ivme kazanmış ve ajanslar kurulmuştur. Bu dönemde dergilerin sayısı da arttırılmıştır. Şevket Rado’nun çıkardığı ‘Resimli Hayat’ dergisi dönemin önemli dergilerindendir. Hemen ardından 1956 yılında çıkarılan ‘Hayat’ mecmuası da dergiler arasında hatırı sayılır değere sahiptir. Dergilerin ortak özelliği, kadın, moda, tiyatro, sinemadır. ‘Hayat’ dergisinde Ara Güler, Ozan Sağdıç, İnal Tengizman, Necdet İşler gibi fotoğrafçıların fotoğraf röportajlarına yer verilmiştir”. “Hayat dergilerinin farklı yıllarında yapılan taramalarında, moda fotoğraflarındaki değişim çok belirgin bir durumdadır. Derginin ilk sayılarında reklam fotoğrafları daha çok bir çizim veya illüstrasyon şeklindeyken ilerleyen sayılarda fotoğraf ağırlıklı olmuştur. Hayat Dergisindeki en önemli isimlerden birisi ise moda alanında yazan ve fotoğraflayan Suavi Sonar’dır. Sonar’ın Avrupa’dan gönderdiği moda sayfalarında o yılların gözde modellerinin fotoğraflarının yanı sıra elbise tanıtımlarına da rastlanmaktadır”. “Dergi incelendiğinde derginin dönemlere göre profilini değiştirdiği dikkati çekmektedir. Önceleri kapağında yalnızca Avrupalı artistlerin fotoğrafları yer alırken 70’li yıllardan itibaren Türk artistlerin fotoğraflarına da yer verilmeye başlanmıştır. Özellikle bu dönemde sınıf farklılıklarının ortaya çıkması, orta sınıfın burjuvaziyi izleme isteği bu dergilerin her sınıf için etkin olmasına neden olmuş ve özendirmeler ortaya çıkmaya başlamıştır”. “Ülkemizde moda fotoğrafına dair ilk örneklerin 1900’lü yıllarda saptanmasına karşın, bugünkü anlamına kavuşmasının 1950’li yıllarda başladığı görülmektedir”.

1960’larda moda fotoğrafı çeken; Yaşar Atankazanır, Haluk Doğanbey, Gültekin Çizgen, Othmar Pferschy gibi çok az fotoğraf sanatçısı vardır ve 60’lı yıllardan sonra Türkiye’de reklam fotoğrafçılığının oluşmasına yardım eden, ilk fotomodeli kullanan Haluk Doğanbey’in çektiği fotoğraflar Hayat dergisinde yayınlanmaya başlamıştı.
“1970’lere gelinmesine rağmen portre ve reklam fotoğrafçılığında uzmanlaşmış kişiler moda ile ilgili çekimleri gerçekleştirmektedirler. Moda fotoğrafçılığı hala ayrı bir kategori olarak kabul görmemektedir. 70’li yıllarla birlikte Türkiye’deki çalkantılı siyasi dönem yeni pazarlanmaya başlayan reklam sektörüne de darbe vurmuştur. Zaten sayısı çok az olan reklam fotoğrafçıları güçlükle ayakta durmaya çalışmaktadır”.

“1970’li yıllarla birlikte fotoğraflara kurgu da dahil olmuştur”.
1990’larda Türkiye’de moda fotoğrafçılarının sayısı hızlı bir artış göstermiş ve bu fotoğrafçılar sadece moda fotoğrafı alanında çalışmaya başlamışlardır. Bazı fotoğrafçılar kendi üsluplarını oluşturmaya çalışmıştır. Fotoğrafçılar üsluplarında batıdan etkilenmiştir.
Modanın hızla değişen döngüsü beraberinde moda fotoğraflarını gerekli hatta zorunlu hale getirmekte böylece moda fotoğrafçılığına olan talebi artırmaktadır. Tüm dünyada olduğu gibi son yıllarda Türkiye’deki moda fotoğrafçıları da bu talep doğrultusunda artmaktadır. Moda da olduğu gibi, her yıl ve her sezon moda fotoğrafları da değişen trendlerden payını almaktadır.
Türkiye’de son yılların başarılı moda fotoğrafçıları arasında; 1998 yılında ‘Fabrika’ ismindeki fotoğraf stüdyosunu kuran Tamer Yılmaz, 2005’te ‘Pantene Png’ en iyi fotoğrafçı, 2006 ‘Fashıon Tv’ en iyi fotoğrafçı, 2009 ‘Altın Kelebek’ en iyi video, 2009 ‘Tüketici Akademisi AB Onur Ödülü’ gibi ödüller alan Nihat Odabaşı, 2003’ten bu yana ünlü moda dergilerinde fotoğrafları yayınlanan Koray Birand, bunların yanı sıra Lara Sayılgan, Şenol Altun, Nurhan Artar, Murat Sargın, Sedef Delen, Onur Doğu, Koray Erkaya, Hasan Hüseyin, Bennu Gerede, Zeynel Abidin Ağgül, Adil Gültekin, Cüneyt Akeroğlu sayılabilir.

 

Leave your vote

0 points
Upvote Downvote

Total votes: 0

Upvotes: 0

Upvotes percentage: 0.000000%

Downvotes: 0

Downvotes percentage: 0.000000%

Published by: admin in Moda, Stil

Leave a Reply

Hey there!

Forgot password?

Forgot your password?

Enter your account data and we will send you a link to reset your password.

Your password reset link appears to be invalid or expired.

Close
of

Processing files…