21 Şubat 2016 - No Comments!

Moda Nedir? Moda ve Sanat İlişkisi Nasıl Kurulabilir?

Moda Nedir?

Moda; farklılaşmanın ve değişimin çekiciliğini, benzerlik ile uyumun çekiciliğiyle birleştiren çoğunlukla toplumsal bir formdur. Bir moda tasarımcısının, toplumda mevcut olan bir takım eğilimleri ve genel yaklaşımları değerlendirerek, bunları giysi tasarımlarında yansıtır.
Gürsoy’un belirttiği gibi, “insanların düşünce ve davranış biçimlerini yakından etkileyen, olayların tümünü ifade eden moda, toplumun büyük kesiminin kabul ettiği düşünce, davranış vs. biçimlerinin giyime yansımasıdır”.

moda-1
Moda giyimin dışında düşünce, davranış, makyaj, teknoloji, mimari ve iç mimari gibi alanlarda topluma ve toplumun büyük bir kesimine yaygın olarak benimsenmiş ve insanların düşünce ve davranış biçimlerini önemli ölçüde etkilemiştir. İnsanlar kendilerini toplumun değişikliğine ayak uydurarak varlığını bir kez daha ortaya koyduğunu gösteren anlatım özelliklerinin tamamıdır. Modada da belirli bir toplumda yaşama biçiminin kısa bir zaman diliminde geçici yenilik olarak beğeni kazanması ve kitleleri peşinden sürükleyebilmesi önemlidir. İnsanın biyolojisi gereği duygu ve düşüncelerinde anlık değişiklikler yaşadığından, bu değişimi giyimde de yansıtmakta ve modayı yakından takip etmektedirler.

moda-2

Barbarosoğlu çalışmasında toplum hayatına girmiş geçici yenilik olarak kullanılmakta olan modayı üç grupta toplamıştır;

  • Değişiklik ihtiyacı ve süslenme özentisiyle toplum hayatına giren geçici yenilik,
  • Belirli bir süre etkili olan toplumsal beğeni, bir şeye karşı gösterilen aşırı düşkünlük,
  • Geçici olarak yeniliğe ve toplumsal beğeniye uygun olandır.

Moda insanların var olduğu sürece hayat bulan bir alan olmuş ve kalıcılığını sağlamıştır. İnsanlar kısıtlı şartlarda dahi olsalar kendilerinin tarzını göz ardı etmeden farkındalığını ortaya koyan tasarımlara yöneldiği gibi sadece moda olanı seçerek gündemi yakından takip ederek moda olana yönelmektedirler. İnsanın doğasında olan bu farkındalık çabası modayı etkisi altına alan önemli hususlardan biridir.

moda-3
Moda ve giyim, aynı şeylerin farklı biçimlerinin en belirgin şekilde örneklenebileceği alanlardandır. Düşünülebilecek her giysi, çok çeşitli tarz, renk, kesim, doku ve kumaşlardan olabilir. Moda ve giyim, bu giysilerin kültürel ve toplumsal bir kimlik oluşturmak ve ortaya koymak amacıyla kullanıldıkları alanlardır.”.

moda-sanalt-7

Moda ve genel olarak moda şeklindeki nitelendirilmesi gereken bazı tavır ve yaklaşımların, aslında Fransız İhtilali’nden başladığı görülmektedir. Fransız İhtilaline kadar asil sınıf ile çiftçi ve köylü arasında son derece açık ve kesin ayrım vardı. İhtilalden sonra asiller bertaraf olmadılar ama köyden şehre gelen köylüler/çiftçiler şehirde kendi kültürlerini oluşturdu. Ve böylece asilzadelerin sahip oldukları kültür mirasına sahip oldular. İşte bu noktada “burjuvazi” ortaya çıktı, bu da sanayi devrimini yarattı. O andan itibaren de alt sınıfların, üst sınıflara özenip onları taklit etmesinden ve onlara ulaşmaya çalışmalarından kaynaklanan bir yaklaşım ortaya çıktı. Buna genel anlamda , “giyim kuşamda moda” denilmektedir. Modanın bundan sonra geçirdiği diğer hamleler de tamamen Dünya Savaşlarına bağlıdır. Bu savaşların ortaya çıkardığı sefalete karşı moda, bir çeşit başkaldırı gibidir. II. Dünya Savaşı’ndan sonra yani, 1950’lerin başından itibaren Avrupa kültürü yaralarını moda ile sarmıştır. Çünkü yokluk ve sefaletten bir an önce çıkması gereken Avrupa’nın, tüketimin ilk basamaklarını tırmanmasında moda, en önemli aktör olmuştur.

Moda ve Sanat İlişkisi

Kuru ve Çeğindir (2000) çalışmasında insanların fiziksel ve psikolojik ihtiyaçları ile belirlenen giyinme, modacı ve sanatçıların işbirliğiyle oluşturulan giysilerin örtünme ve korunma ihtiyaçlarının dışına çıkmasıyla sanat niteliği kazandığını belirtmiştir. Moda eğilimlerini etkileyen faktörlerden biri olan sanat akımları modanın sonsuz beslendiği alan olmuş ve moda tasarımcıları sanat akımlarından ve yapıtlarından esinlenmiş, tasarımlar oluşturarak adlarından sıkça söz ettirmiş, moda ürünleri oluşturmuştur.

moda-4

Uçan (2002) çalışmasında sanat; insanın duygu, düşünce, tasarım ve izlenimlerini, belli durum, olgu ve olayları belli bir amaç ve yöntemle, belli bir güzellik anlayışına göre işlenen gerçeklerle anlatılan özgün ve estetik bir kültür olarak tanımlanır. Sanatta insan kendini anlatma yollarıyla, kendi dışındaki dünya ile iletişim kurmasıyla ve etkilenme gibi dürtüleriyle kısacası yaşamını devam ettirdiği sürece varlığını her dönemde sürdürmektedir.
Sanat, bir arama ve sorgulama biçimi ya da bir dil olarak tanımlanırsa bu dilin insanoğluyla paralel olarak değiştiği söylenebilir. İnsan ve sanat ilişkisi, sanayi devrimiyle geri dönülmez yola girmiştir. Çağı yakalama ve çağdaş olma, sanatında sorunu olmuştur. Sanatçılar içinde bulunduğu yaşamın sorunlarına, ihtiyaçlarına cevap verebilen ürünler, yapıtlar ortaya koymaktadır.
Görsel algının yoğrulmasıyla ortaya çıkan tasarım süreci hem modada hem de sanatta birbirini tamamlayan iki unsurdur. Moda ve sanat gerek tarihsel süreç içerisinde gerekse günümüzde birbirinden bağımsız olmayan iki unsurdur. Sanat akımları ve moda akımları da bir bütün içerisinde meydana çıkmış ve birçok önemli modacı hem sanatsal yönlerini hem de hayal gücünü tasarımlarında canlandırmıştır.

moda-5
Moda ve sanat birbirine birçok açıdan ilişkiler kurmuş, moda tasarımcıları kimi zaman etkilendikleriyle kimi zaman modern sanat akımlarının içinde yer alan sanat akımlarından etkilenerek, onların amacına bağlı kalarak giyim ürünlerini tasarlamış ve üretmişlerdir.
Givry’in belirttiği gibi, “moda ve sanat üçlü bir ilişkiye; yapıt, yaratıcı ve izleyici ilişkisine başvurarak estetik bir hazzın oluşmasını sağlamaktadır. Moda ile sanatı birleştirmek hem artık herkesin bildiği bir gerçek, hem de tam anlamıyla güncel bir konu olmaktadır”. Sanatta yapıt, yapıtı tasarlayan ve yapıtın sunulan kitle olduğu gibi modada tasarım, tasarımı yapan ve beğenisine sunulan kitle söz konusudur.
Farklı tanımlara sahip olsalar dahi, sanat ve modayı ayıran kesin bir çizgi yoktur, tamamen birbirinden ayrı iki dünyayla karşı karşıya değiliz. Bunun nedeni modanın sanatla aynı düzeye ‘erişmesi’ değil, neredeyse her şeyin( sanatta dâhil olmak üzere) modanın ilkelerine tabi olduğunu göstermiştir.
Sanat, insanlığın var oluşundan bu yana sürekli değişmekte ve insanın ihtiyaçlarını dile getirmektedir. Moda tasarımcılarıyla bu noktada ortak duygu ve düşüncelere hitap ettiği görülmektedir. Sanat giyimle etkileşmesiyle moda tasarımına kaynak oluşturmakta ve gelişerek kendini ifade etme amacına nitelikli bir kazanım göstermektedir.

moda-sanat-8

Sanatla moda arasında kurulan bağın en önemli nedeni, dönemin gerçeğidir. Moda tasarımcıları ve sanatçılar hem aynı dönemin insanları, hem de arkadaştılar. Dönemin düşünce yapısını oluşturan değerleri, çoğu kez aynı ölçütlere vuruyorlardı. Yarattıkları etkinin kaynağı ve araştırmanın sonuçları, dönemin havasını, onları çevreleyen ortamı değiştiriyordu. Böylelikle moda ve sanat bütünleşti; yaşayan anın güzelliğini belirten ve ona işaret eden ortak bir seyir izlemeye başlanmıştır.

Sanatçılar hangi alanda yapıt verirlerse versinler savunduğu düşünceyi öncelikle yaşayışına dolayısıyla giysilerine yansıtmaktadır. Böylece giysi tasarımcıları sanatçının yapıtından etkilenerek modaya sunmaktadır.
Moda ve sanat geçmişte ve günümüzde etkileşimini hız kesmeden devam ettirmiş, gelecektede birbirlerine bağımlı hale gelmiştir. Birbirine paralel devamlılık gösteren sanat akımları ve moda tarihi aynı dönemin sorunlarına cevap aradığı için bütün olarak meydana gelmiş, sanatsal eğilimlerini ve hayal gücünü tasarımlarında yaşamasını sağlayan birçok sanatçı vardır.
Givry’in belirttiği gibi, “moda tasarımcılarının, sanattan, özellikle ressam ve heykeltıraşların yapıtlarından, renk ve çizgilerinden oldukça fazla yararlandıkları bilinen bir gerçektir. Günümüz modasını da farklı disiplindeki sanatçıların kullandıkları aksesuarlar seçtikleri giyim tarzları ile görülmüştür”.

Belirli dönemler de gündeme gelen sanat akımları ve bu akımların başında gelen popüler sanatçılar moda için her zaman yönlendirici olmuşlardır. Zaman içerisinde resim, heykel gibi sanatların yanı sıra sinema, tiyatro, opera gibi gösteri sanatları moda için ilham kaynakları olmuşlardır. Popüler kültür de müzik sanatçıları, sinema veya dizi oyuncularının kullandıkları giysiler gündemde yer almıştır.

moda-12
Özellikle son dönemde, tasarım biçim işlev, biçem (stil) gibi ortak paydaları olan moda tasarımcıları ve mimarlar, birbirinden etkilenerek kendi alanlarında birlikte çalışmaya başlamışlardır. 20. yüzyılda moda ve mimarlık arasında oluşan ilişki doğrultusunda mimarlık disiplini içindeki kavramlar moda endüstrisi tarafından kullanılmaya başlanmıştır, moda tasarımcıları ürünleri mikro mekân anlayışıyla değerlendirilmiştir. Mimarlık bilgi kuramı içinde tartışılan kavram ve temalar, moda endüstrisi içinde moda haline gelmiştir.
Her giysi tasarımcısı aynı zamanda bir mimar, heykeltıraş ya da ressam gibi düşünülmeli ve sanatçı olarak kabul edilmelidir. Nitekim dünyanın tanınmış tasarım okulları veya giysi tasarımı konusunda eğitim veren okullar, hemen hemen hepsi “Güzel Sanatlar Yüksekokulu” çerçevesinde ele alınmıştır. Çünkü giysi tasarımcısı, pratik yönü kuvvetli olması gereken bir sanatçıdır.

moda-11

Geçmişten günümüze sanat akımları modayı farklı biçimlerde etkilemiştir. Çağdaş sanat akımlarından Ekspresyonizm (Dışavurumculuk), Kübizm, Pürizm, Fütürizm, Sürrealizm (Gerçeküstücülük), De Stijl, Konstrüktüalizm (Yapıcılık), Abstre Ekspresyonizm (Soyut Dışavurumculuk), Pop Art, Op Art ve Minimalizm gibi sanat akımları moda tasarımcılarını ortaya çıktığı dönemde ve günümüzde de etkileyen akımlardandır. Bu sanat akımlarından minimalizm akımının yeri moda ve sanat ilişkisi bakımından önemlidir. Minimalizm akımı, çağdaşı olan diğer sanat akımlarının belirgin özelliklerini de kendinde göstermektedir.

Gelecek blog post'umuzda çağdaş sanat akımlarından bahsedeceğiz.

Leave your vote

-2 points
Upvote Downvote

Total votes: 4

Upvotes: 1

Upvotes percentage: 25.000000%

Downvotes: 3

Downvotes percentage: 75.000000%

Published by: admin in Moda

Leave a Reply

Hey there!

Forgot password?

Forgot your password?

Enter your account data and we will send you a link to reset your password.

Your password reset link appears to be invalid or expired.

Close
of

Processing files…